25 kwietnia 2019

Perspektywy rozwoju technologii blockchain w Polsce

Stanowisko instytucji finansowych wobec wykorzystania technologii blockchain od początku jej istnienia jest bardzo konserwatywne. W 2017 roku Komisja Nadzoru Finansowego wydała ostrzeżenie przed inwestowaniem w waluty wirtualne, wskazując na bardzo wysokie ryzyko z tym związane. Według organu posiadanie walut wirtualnych ma  wiązać się z wieloma rodzajami ryzyka nie tylko dla użytkowników, ale również dla instytucji finansowych. Narodowy Bank Polski i Komisja Nadzoru Finansowego uznały, że kupowanie, posiadanie i sprzedawanie „walut” wirtualnych przez podmioty nadzorowane przez Komisję Nadzoru Finansowego byłoby obarczone wysokim ryzykiem i nie zapewniałoby stabilnego i ostrożnego zarządzania instytucją finansową. Finansowi regulatorzy wskazali również, że instytucje finansowe powinny zachować szczególną ostrożność w zakresie podejmowania współpracy z podmiotami prowadzącymi obrót „walutami” wirtualnymi, w szczególności w odniesieniu do ryzyka wykorzystania tych podmiotów do prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Decyzja w tym zakresie powinna być poprzedzona wnikliwą analizą potencjalnych konsekwencji, w tym również ryzyka prawnego i ryzyka reputacji.

W 2018 roku Komisja Nadzoru Finansowego wskazała, że od dnia 13 lipca 2018 roku podmioty prowadzące działalność w zakresie giełd i kantorów kryptowalut staną się instytucjami obowiązanymi w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu2; (ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy) i będą w związku z tym musiały wykonywać wszystkie obowiązki tam wskazane. Dodatkowo prowadzenie tej działalności, w opinii KNF, wiązać się może z wykonywaniem czynności objętych właściwymi przepisami regulującymi działalność podmiotów na rynku finansowym, a co za tym idzie z obowiązkiem uzyskania stosowych zezwoleń KNF, np. zezwolenia na wykonywanie usług płatniczych w zakresie prowadzenia rachunków płatniczych (tzw. wirtualne portmonetki) i wykonywania transakcji płatniczych określonych w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych3; (ustawa o usługach płatniczych). W konsekwencji działalność ta, tak samo jak każdy inny przejaw działalności gospodarczej, musi się odbywać w pełnej zgodności z obowiązującymi przepisami prawnymi.

Jeżeli KNF stwierdzi, że istnieją przesłanki o popełnieniu przestępstwa przez dany podmiot sprawa kierowana jest dalej do prokuratury. W tym momencie powstaje obowiązek wpisu takiego podmiotu na liście ostrzeżeń publicznych KNF.  Teoretycznie wpis na czarną listę KNF nie blokuje prowadzenia działalności gospodarczej, jednak
w praktyce dla danej firmy oznacza to całkowity spadek zaufania ze strony konsumentów. KNF uprzedza ewentualnych przyszłych klientów o tym, że podany podmiot prawdopodobnie popełnia przestępstwa finansowe.

Konsekwencje wpisu na listę ostrzeżeń publicznych są bardzo dotkliwe. Pokazuje to przykład giełdy Bitmarket24. Firma znalazła się na czarnej liście KNF 21 stycznia 2019 roku, a dwa tygodnie później wysłała komunikat o zakończeniu działalności. Wpis na czarną listę KNF spowodował wypowiedzenie umowy przez banki, które zajmowały się obsługą rachunków firmowych BitMarket24, co uniemożliwiło firmie kontynuowanie działalności.

To już czwarta giełda kryptowalut, którą polski nadzorca oskarża o prowadzenie działalności bez wymaganych uprawnień. Wcześniej na listę trafił BitBay (który operuje teraz z Malty), Abucoins (obecnie z siedzibą w Londynie) oraz Coinroom.

Iskra nadziei dla blockchain

Pomimo początkowo negatywnego stosunku polskiego regulatora do technologii Blockchain 5 stycznia 2018 roku Komisja Nadzoru Finansowego uruchomiła program KNF Innovation Hub, w ramach którego FinTechy mogą uzyskać podstawowe wytyczne regulacyjne odnoszące się do ich działalności. W ramach programu KNF chce wspierać rozwój innowacji FinTech. Nie jest to oczywiście piaskownica regulacyjna – a jedynie dedykowana ścieżka konsultacji z organem nadzoru, która może ułatwić uruchamianie nowych usług finansowych. Z pewnością jednak możemy mówić o dużym kroku w stronę naszego własnego regulatory sandbox.
Regulamin programu Innovation Hub wprost wskazuje, że opinie i stanowiska wydane przez KNF w tym projekcie nie mają charakteru wiążącego. Nie stanowią więc opinii prawnej czy interpretacji przepisów prawa, na którą można w przyszłości skutecznie się powoływać. W przeciwieństwie do interpretacji podatkowych – stanowiska Innovation Hub nie dają gwarancji czy zapewnienia zgodności zgłoszonego projektu z przepisami prawa.

O ile same kryptowaluty bezpośrednio nie są regulowane i nie podlagają licencjonowaniu przez KNF, o tyle niektóre produkty hybrydowe – łączące kryptowaluty z innymi usługami mogącymi mieć charakter regulowany, np. w działalności inwestycyjnej, usługach płatniczych, e-kantorach, automatycznym inwestowaniu (handel algorytmiczny) mogą znaleźć się w polu zainteresowań Komisji Nadzoru Finansowego i mogą zakwalifikować się do programu Innovation Hub.

Zastosowanie Blockchaina w długofalowej Strategii Rozwoju Rynków Kapitałowych.

Z kolei w wydanym przez Ministerstwo Finansów projekcie Strategii Rozwoju Rynków Kapitałowych technologia Blockchain jest brana pod uwagę jako istotne narzędzie mające napędzać polskie rynki kapitałowe. Przede wszystkim strategia uwzględnia wprowadzenie regulacji dla technologii rozproszonego rejestru (DLT) i pozycjonowania aktywów kryptograficznych na polskim rynku. W tym celu Ministerstwo proponuje przeprowadzenie pilotażowego programu krajowego, który mógłby ocenić rozwiązania w odniesieniu do papierów wartościowych spółek prywatnych, z wykorzystaniem zatwierdzonego rozproszonego rejestru (tzw. permissioned blockchain). Inne propozycje Ministerstwa obejmują min. wprowadzenie skarbowych produktów oszczędnościowych dystrybuowanych przez mobilną aplikację przy użyciu technologii blockchain.

Podsumowanie

Polska, pomimo początkowej niechęci do używania technologii blockchain na rynkach finansowych otwiera się coraz bardziej na rozwiązania fintech oparte na rozwiązaniach rozproszonego rejestru. Przy ambitnych planach Ministerstwa Cyfryzacji Polska może mieć szansę by znaleźć się w europejskiej awangardzie najbardziej zaawansowanych pod względem zastosowania blockchaina państw. Czy jednak rząd zatrzyma swoje tendencje zachowawcze i będzie w stanie zrealizować swoje własne zapowiedzi- czas pokaże.

 

Bartosz Tomaszewski