22 maja 2019

Po 13 lipca 2019 r. twoja dokumentacja AML powinna być zgodna z Krajową Oceną Ryzyka GIIF – przygotuj się na zmiany.

Już niebawem Instytucje Obowiązane będą zmuszone dostosować własną dokumentację wewnętrznej Oceny Ryzyka związanego z praniem pieniędzy do Krajowej Oceny ryzyka sporządzonej przez Generalnego Inspektora Informacji Finansowej („GIIF”). Pierwsza Krajowa Ocena ryzyka GIIF ukaże się najpóźniej w dniu 13 lipca 2019 roku, taki bowiem termin otrzymał od ustawodawcy organ na opracowanie własnego dokumentu oceny na szczeblu krajowym1.

W tej publikacji dowiedzą się Państwo:

  1. Czym jest Ocena Ryzyka Instytucji Obowiązanej?
  2. Czym jest Krajowa Ocena Ryzyka GIIF?
  3. Czy moja Ocena Ryzyka powinna być zgodna z Oceną Krajową GIIF?
  4. Co oznacza wprowadzenie Krajowej Oceny Ryzyka GIIF dla podmiotów, które

    już wdrożyły procedurę AML i dokonały własnej Oceny Ryzyka?

  5. Kogo dotyczy obowiązek przeprowadzenia lub aktualizacji Oceny Ryzyka?

Czym jest Ocena Ryzyka Instytucji Obowiązanej?

„Ryzyko” oznacza prawdopodobieństwo i skutki wystąpienia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu w danej Instytucji. Podczas gdy „ocena” polega na ustaleniu stopnia prawdopodobieństwa wystąpienia tego ryzyka. Znając intensywność ryzyka prania pieniędzy powiązanego z konkretnym obszarem działalności Instytucji oraz potencjalne skutki jego wystąpienia, Instytucja jest w stanie zastosować odpowiednie środki bezpieczeństwa zapobiegające wystąpieniu ryzyka.

Z powyższych względów przygotowanie przez Instytucję dokumentu Oceny Ryzyka jest fundamentalnym i ustawowym obowiązkiem w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, określonym w art. 27 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2018 r., poz. 723 ze zm.) – dalej jako Ustawa AML. Prawidłowość realizacji tego zadania wpływa na właściwe wykonanie przez Instytucję pozostałych obowiązków, a dokument Oceny Ryzyka będzie pierwszym materiałem podlegającym analizie w trakcie kontroli prowadzonej przez uprawniony organ.

 


 

PIERWSZA KARA ZA NARUSZNIE NOWEJ USTAWY AML

Pierwsza kara administracyjna związana z naruszeniem przepisów nowej Ustawy AML została nałożona na Instytucję Obowiązaną w dniu 2 kwietnia 2019 r. Prezes Narodowego Banku Polskiego ukarał grzywną kantor wymiany walut, który jako Instytucja Obowiązana pomimo posiadania wewnętrznej procedury AML, nie dostosował jej treści do charakteru, rodzaju i rozmiaru prowadzonej przez siebie działalności. To wyraźny sygnał organu dla uczestników obrotu gospodarczego, aby nie traktować instrumentalnie ciążących na tych uczestnikach ustawowych obowiązków.

Wysokość kar pieniężnych wynikających z naruszeń Ustawy AML może sięgać do wysokości równowartości kwoty 1 000 000 euro. (art. 150 ust. 2 Ustawy AML)

Źródło: Decyzja nr 9/20019 Prezesa NBP z dnia 2 kwietnia 2019 r.


 

Obowiązek sporządzenia stosownej dokumentacji potwierdzającej wykonanie Oceny przez Instytucję Obowiązaną wynika z potrzeby monitorowania ewentualnego przepływu pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł i stosowania środków ograniczających takie przepływy. Wczesna identyfikacja przez Instytucję podejrzanych transakcji lub relacji gospodarczych oraz świadomość istnienia obszarów działalności Instytucji (ocena), w których ryzyko wystąpienia prania pieniędzy jest podwyższone umożliwia zapobieganie nadużyciom już podczas pierwszego kontaktu Instytucji z klientem.

W świetle Dyrektywy 2015/849, której postanowienia zostały transponowane do polskiego porządku prawnego, „[…] ryzyko prania pieniędzy nie jest takie samo w każdym przypadku.”2, a to oznacza, że ryzyko jego wystąpienia (Ocena Ryzyka) oraz środki zapobiegawcze służące mitygowaniu tego ryzyka, będą zróżnicowane i będą się różniły w zależności od charakteru podmiotu zobowiązanego do stosowania przepisów Ustawy AML, a także od rodzaju i skali prowadzonej przez ten podmiot działalności.

Taki wewnętrzny rachunek sumienia (oceny ryzyka) Instytucji nie może być dowolny. Firmy powinny określić i ocenić ryzyko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu powiązane z oferowanymi przez siebie produktami i usługami, jurysdykcjami, w których prowadzą działalność, klientami, których pozyskują, oraz transakcjami lub kanałami dostaw, których używają do obsługi swoich klientów. Każdy z tych czynników ryzyka (risk factors) może rodzić zupełnie inne ryzyko wykorzystania Instytucji do prania pieniędzy, bądź finansowania terroryzmu, a zatem instrumenty prawne i organizacyjne służące przeciwdziałaniu tym zjawiskom powinny być uzależnione od ryzyka jakie generują te czynniki (Risk Based Approach / podejście z uwzględnieniem ryzyka). Dokument Oceny Ryzyka powinien być podsumowaniem ustaleń Instytucji poczynionych w powyższym zakresie.

Czym jest Krajowa Ocena Ryzyka GIIF?

Dyrektywa UE 2015/849, a w ślad za nią polska Ustawa AML wyrażają zasadę lokalności ryzyka związanego z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Dokładnie tak jak każdy klient Instytucji Obowiązanej może rodzić określone, indywidualne ryzyko nadużyć, któremu należy przeciwdziałać, tak samo Unia Europejska jako organizacja ponadnarodowa, a także każde państwo członkowskie z osobna należące do tej organizacji jest związane z określoną ekspozycją na ryzyko prania pieniędzy. Wpływ mają na to m.in. uwarunkowania ekonomiczne, geograficzne, prawne i polityczne. To oznacza na przykład, że prowadzenie działalności w jednym państwie lub sektorze gospodarki, może być związane z wyższym ryzykiem (prawdopodobieństwem prania pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu) niż w innym obszarze aktywności gospodarczej, prowadzonej w innym rejonie Europy. Z tych względów zarówno Unia Europejska, jak też każde należące do niej Państwo są zobowiązane do przedstawienia własnych ocen ekspozycji na to ryzyko (Ocen Krajowych).

Przykładowo, zupełnie inaczej powinien być traktowany przez Instytucję klient detaliczny dokonujący płatności elektronicznej za wykonaną usługę w Polsce, podczas gdy inne ryzyko będzie generować relacja gospodarcza nawiązana z nigeryjską fundacją dokonującą wyłącznie dużych płatności gotówkowych za produkty Instytucji. Podobne obawy może budzić sektor pożyczek, tzn. powszechne w ocenie Komisji Europejskiej zawieranie fikcyjnych umów pożyczek, na co Komisja zwróciła swoją uwagę w sprawozdaniu z ponadnarodowej oceny ryzyka AML, dotyczącej całej Unii Europejskiej3. Tam gdzie organy europejskie milczą w zakresie zagrożeń płynących z prania pieniędzy i finansowania terroryzmu na rynku europejskim, dodatkowym źródłem informacji do stworzenia wewnętrznej Oceny Ryzyka Instytucji Obowiązanej powinna być Krajowa Ocena Ryzyka. Do dokonania takiej oceny w Polsce jest zobowiązany GIIF4.

Dokument GIIF powinien przedstawiać sprawozdanie z odnotowanych przez organ aspektów działalności prowadzonej przez Instytucje Obowiązane w Polsce szczególnie narażonych na ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Zważywszy, że dokument jeszcze nie został przekazany do publicznej wiadomości, możemy spodziewać się, że organ przedstawi w nim np. sektory gospodarki, rodzaje produktów, czy usług oferowanych przez Instytucje, które w ocenie GIIF są podatne w Polsce na wykorzystanie w celach przestępczych.

Czy moja Ocena Ryzyka powinna być zgodna z Oceną Krajową GIIF?

Tak, Ocena Ryzyka Instytucji Obowiązanej powinna być zgodna z Oceną Krajową GIIF. Trudno wyobrazić sobie sytuację, w której wewnętrzne ustalenia Instytucji będą zasadniczo sprzeczne z wnioskami Oceny Krajowej. Innymi słowy, rezultat oceny ryzyka inherentnego (zastanego), która została przeprowadzona przez Instytucję w konkretnej sytuacji tej Instytucji, nie powinien wskazywać na ryzyko niższe, niż to wynikające z Krajowej Oceny Ryzyka. Sposób postrzegania ryzyka przez GIIF w skali krajowej, może wpłynąć na percepcję Instytucji Obowiązanej w tym zakresie, co ma fundamentalny wpływ na realizowanie przez nią swoich obowiązków, np. notyfikowanie GIIF zdarzeń, które mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Przykładowo, powiązanie przez GIIF faktu oferowania przez polskie Instytucje swoim klientom produktów lub usług opartych o waluty wirtualne (tzw. krypto-waluty) z wysokim ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, powinno skutkować traktowaniem przez Instytucje takich produktów i usług, jako produktów i usług o podwyższonym ryzyku. Taka kwalifikacja bez wątpienia wpłynie na końcową ocenę klienta Instytucji, korzystającego z takich produktów lub usług. Odmienne stanowisko przyjęte przez Instytucję w indywidualnym przypadku powinno zostać należycie udokumentowane i uzasadnione.

Co oznacza wprowadzenie Krajowej Oceny Ryzyka GIIF dla podmiotów, które już wdrożyły procedurę AML i dokonały własnej Oceny Ryzyka?

Instytucje, które już sporządziły własną Ocenę Ryzyka są zobowiązane, zgodnie z art. 27 ust. 3 Ustawy AML, do aktualizacji tej oceny, w szczególności w związku ze zmianą Krajowej Oceny Ryzyka. Publikacja pierwszej polskiej Krajowej Oceny Ryzyka stworzy niewątpliwie nowe standardy jakości i wypełni pustkę regulacyjną w tym zakresie. To istotny argument przemawiający za walidacją własnych parametrów oceny.

Kogo dotyczy obowiązek przeprowadzenia lub aktualizacji Oceny Ryzyka?

Obowiązki wynikające z Ustawy AML dotyczą każdego przedsiębiorcy, który przyjmuje lub płaci za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10 000 euro5.

Ponadto, do zapewnienia zgodności własnych, wewnętrznych regulacji z przepisami Ustawy AML (w tym przeprowadzenia lub aktualizacji Oceny Ryzyka) są zobowiązane następujące grupy podmiotów:

  1. Banki krajowe, oddziały banków zagranicznych, oddziały instytucji kredytowych, instytucje finansowe mające siedzibę na terytorium RP oraz oddziały instytucji finansowych niemających siedziby na terytorium RP
  2. Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe,
  3. Krajowe instytucje płatnicze, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego, oddziały unijnych instytucji płatniczych, oddziały unijnych i zagranicznych instytucji pieniądza elektronicznego, małe instytucje płatnicze, biura usług płatniczych oraz agenci rozliczeniowi, w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych.
  4. Firmy inwestycyjne i banki powiernicze w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, a także oddziały zagranicznych firm inwestycyjnych w rozumieniu tej ustawy, które prowadzą działalność na terytorium RP.
  5. Zagraniczne osoby prawne prowadzące na terytorium RP działalność maklerską, w tym prowadzące taką działalność w formie oddziału, oraz towarowe domy maklerskie w rozumieniu ustawy z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych.
  6. Spółki prowadzące rynek regulowany.
  7. Fundusze inwestycyjne, alternatywne spółki inwestycyjne, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, zarządzający ASI, oddziały spółek zarządzających oraz oddziały zarządzających z Unii Europejskiej znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w rozumieniu ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.
  8. Zakłady ubezpieczeń wykonujące działalność, o której mowa w dziale I załącznika do ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (w tym krajowe zakłady ubezpieczeń, główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń z siedzibą w państwie niebędącym państwem członkowskim Unii Europejskiej oraz oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń mających siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej).
  9. Pośrednicy ubezpieczeniowi wykonujący czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz oddziały zagranicznych pośredników wykonujących takie czynności i mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem agenta ubezpieczeniowego, który jest agentem ubezpieczeniowym wykonującym czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego na rzecz jednego zakładu ubezpieczeń w zakresie tego samego działu.
  10. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A.
  11. Przedsiębiorcy prowadzący działalność kantorową oraz inni przedsiębiorcy świadczący usługę wymiany walut lub usługę pośrednictwa w wymianie walut oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych prowadzących taką działalność na terytorium RP.
  12. Podmioty prowadzące działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług w zakresie:
    • wymiany między walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi,br
    • wymiany między walutami wirtualnymi,br
    • pośrednictwa w wymianie walut wirtualnych i środków płatniczych,br
    • prowadzenia rachunków w formie elektronicznego zbioru danych identyfikacyjnych zapewniających osobom uprawnionym możliwość korzystania z jednostek walut wirtualnych, w tym przeprowadzania transakcji ich wymiany.
  13. Notariusze.
  14. Adwokaci, radcowie prawni, prawnicy zagraniczni, doradcy podatkowi – z wyjątkiem radców prawnych oraz prawników zagranicznych wykonujących zawód w ramach stosunku pracy lub służby w urzędach obsługujących organy administracji publicznej, innych państwowych lub samorządowych jednostkach organizacyjnych oraz w podmiotach innych niż spółki.
  15. Biegli rewidenci.
  16. Przedsiębiorcy świadczący usługi polegające na:
    • tworzeniu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
    • pełnieniu funkcji członka zarządu lub umożliwianiu innej osobie pełnienia tej funkcji lub podobnej funkcji w osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
    • zapewnianiu siedziby, adresu prowadzenia działalności lub adresu korespondencyjnego oraz innych pokrewnych usług osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
    • działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako powiernik trustu, który powstał w drodze czynności prawnej,
    • działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako osoba wykonująca prawa z akcji lub udziałów na rzecz podmiotu innego niż spółka notowana na rynku regulowanym podlegającym wymogom dotyczącym ujawniania informacji zgodnie z prawem Unii Europejskiej lub podlegająca równoważnym standardom międzynarodowym.
  17. Podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.
  18. Pośrednicy w obrocie nieruchomościami.
  19. Operatorzy pocztowi.
  20. Podmioty prowadzące działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach.
  21. Fundacje.
  22. Stowarzyszenia posiadające osobowość prawną.
  23. Przedsiębiorcy w zakresie, w jakim prowadzą działalność polegającą na udostępnianiu skrytek sejfowych, oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych prowadzące taką działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
  24. Instytucje pożyczkowe.
  25. W celu zapoznania się ze szczegółową ofertą kancelarii Kijewski, Graś Sp.k. w zakresie wspierania Instytucji Obowiązanych w realizacji ich ustawowych obowiązków dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowania terroryzmu zachęcamy do kontaktu z ekspertem kancelarii apl. adw. Michałem Szymankiewiczem na adres m.szymankiewicz@kglegal.pl lub pod numerem telefonu +48 506 367 120.

     


    1 Zgodnie z art. 192 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2018 r., poz. 723 ze zm.)

    2 Motyw nr 22 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniająca rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG)

    3 SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie oceny ryzyka związanego z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu, które ma wpływ na rynek wewnętrzny i dotyczy działalności transgranicznej z dnia 26 czerwca 2017 r. – ec.europa.eu/newsroom/document.cfm?doc_id=45319

    4 Art. 25 ust. 1 Ustawy AML.

    5 Nie ma przy tym znaczenia, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja, czy kilka operacji, które są ze sobą powiązane.