Obowiązki pracodawcy oraz prawa pracownika w czasie upałów

Tego lata upały dają się we znaki zarówno pracownikom, jak i pracodawcom. Przepisy prawa nie pozostają bierne w stosunku do tej kwestii, gdyż w Kodeksie Pracy oraz odpowiednich aktach wykonawczych możemy znaleźć odpowiedź na pytanie – jakie obowiązki wobec pracowników ma pracodawca oraz jakie prawa ma pracownik w czasie upałów?

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 304 KP, pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, o których mowa w art. 207 § 2 KP. Obowiązek ten odnosi się nie tylko do pracowników, ale też do osób fizycznych wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (np. zatrudnionych na podstawie umów zlecenia), a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą (samozatrudnionych).

Osobom wykonującym pracę w warunkach szczególnie uciążliwych, podmiot zatrudniający ma obowiązek zapewnić nieodpłatnie odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych. Regulacja ta została doprecyzowana w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych napojów i posiłków (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 279 z późn. zm.). Z rozporządzenia tego wynika, że pracodawca jest obowiązany zapewnić chłodne napoje pracownikom zatrudnionym przy pracach na otwartej przestrzeni gdy temperatura przekracza 25°C oraz na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28° C (np. w pomieszczeniach biurowych).

Pracodawca jest obowiązany zapewnić chłodne napoje pracownikom zatrudnionym przy pracach na otwartej przestrzeni gdy temperatura przekracza 25°C oraz na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C.

Jeżeli więc w klimatyzowanym pomieszczeniu temperatura nie przekracza 28° C, pracodawca jest zwolniony z obowiązku zapewnienia napojów. Napoje powinny być dostępne dla pracowników podczas całego dnia pracy. Istotne jest także to, że pracownikom nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za napoje, gdyż ich zapewnienie jest obowiązkiem pracodawcy, a za złamanie przepisów BHP grozi kara grzywny nawet do 30 tys. zł.

Przepisy zasadniczo nie określają maksymalnej dopuszczalnej temperatury w miejscu pracy. Jednakże dla pracowników młodocianych (czyli osób w wieku pomiędzy 15 a 18 rokiem życia) ustawodawca określił górną granicę dopuszczalnej temperatury. Zgodnie z ww. rozporządzeniem, pracownicy młodociani nie mogą wykonywać pracy w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30 stopni Celsjusza, a wilgotność względna powietrza – 65%.

Podmiot, który nie przestrzega przepisów BHP, w tym obowiązków w czasie panujących upałów, może zostać ukarany karą grzywny od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

Co istotne, podmiot zatrudniający pracowników nie ma obowiązku zapewnienia klimatyzacji w miejscu pracy, choć takie działanie powinno leżeć w interesie pracodawcy, gdyż optymalne warunki pracy zapewniają większą wydajność pracowników. Powinność zapewnienia odpowiedniej temperatury oraz zabezpieczenia przed niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nadmiernym nasłonecznieniem w pomieszczeniach pracy wynika z ogólnych przepisów BHP. Pracodawca zobowiązany jest jedynie do udostępnienia pracownikom pomieszczenia do odpoczynku w przypadku, gdy praca jest wykonywana w pomieszczeniach, w których temperatura spowodowana procesami technologicznymi jest stale wyższa niż 30 stopni Celsjusza.

Pracodawca ma prawo do zwolnienia pracowników z pracy czy ustanowienia dodatkowych przerw w pracy (tzw. przerw regeneracyjnych) w czasie upałów, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia za ten czas. Skrócenie czasu pracy zależy od dobrej woli pracodawcy.

W przypadku, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego Takie uprawnienie pracownika wynika z art. 210 KP. Co istotne, w takim przypadku pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, mimo powstrzymania się od wykonywania pracy.

Należy pamiętać, że pracodawca który nie przestrzega przepisów BHP, w tym obowiązków w czasie panujących upałów, może zostać ukarany karą grzywny od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

 

aplikant adwokacki Michał Kołtunowicz

prawnik Aleksandra Dalecka