Dobra osobiste – skutki naruszenia i środki ochrony

W dobie mediów społecznościowych oraz wciąż rosnącej popularności portali plotkarskich, coraz częściej słyszymy o procesach sądowych dotyczących naruszenia dóbr osobistych. Tego rodzaju sprawy trafiają do wiadomości publicznej w szczególności dlatego, że najczęściej dotykają one osób, które ze względu na swoją działalność są już obecne w mediach – co jednak w żaden sposób nie jest równoznaczne z tym, że należą one do kategorii osób publicznych i powinny liczyć się z większym zainteresowaniem opinii publicznej z tego tytułu.

Zatrzymajmy się jednak najpierw nad samym zagadnieniem dóbr osobistych. Zgodnie z treścią art. 23 Kodeksu Cywilnego, dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W przepisie zawarto przykładowe wyliczenie dóbr osobistych, takich jak zdrowie, wolność, cześć, nazwisko, wizerunek i tajemnica korespondencji. Dobro osobiste w postaci czci rozróżniamy na cześć zewnętrzną, rozumianą jako dobre imię, oraz cześć wewnętrzną, czyli godność. Do tego katalogu należy z pewnością dodać prawo do prywatności, gdyż jest to wartość, która obok dobrego imienia i wizerunku najczęściej zostaje zagrożona działaniem administratorów portali internetowych, czy też wydawców prasy drukowanej. Zwróćmy bowiem uwagę, iż na podstawie art. 38 ustawy prawo prasowe odpowiedzialność majątkową za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponoszą solidarnie autor albo redaktor danego materiału, wraz z jego wydawcą czy odpowiednio administratorem serwisu.

Niezwykle istotne w dyskusji o ochronie dóbr osobistych jest domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Ta zasada wynika z przepisu art. 24 § 1 k.c. i oznacza, że wykazanie samego faktu naruszenia obciąża powoda, jednak to na pozwanym spoczywa ciężar wykazania bezprawności działań naruszających dobra osobiste. Zatem to pozwany chcąc uwolnić się od odpowiedzialności może wykazywać, że jego działanie nie nosi cech bezprawności. Jednocześnie owa bezprawność jest konieczną przesłanką do udzielenia ochrony prawnej. (wyrok SA w Krakowie z dnia 28 marca 2018 roku, sygn. akt I ACa 1262/17) Trzeba w tym miejscu odpowiedzieć na pytanie, jakie właściwie środki ochrony przysługują, jeżeli dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem?

Załóżmy, że popularny portal internetowy opublikował artykuł zawierający informację odnoszące się do sfery prywatnej powoda, co więcej opatrzył je fotografią przedstawiającą jego wizerunek podczas spaceru z rodziną. W tej sytuacji możemy żądać w pierwszej kolejności zaprzestania naruszania dóbr osobistych w postaci prawa do prywatności oraz prawa do wizerunku, jak też usunięcia spornej publikacji ze strony internetowej. Należy oczywiście liczyć się z tym, że wydawca plotkarskiego dziennika, który w przeważającej części składa się z artykułów opisujących celebrytów i ich zmagania w życiu prywatnym, zignoruje tego rodzaju prośby i odmówi spełnienia żądania. Po wyczerpaniu polubownych prób rozwiązania sporu podmiot, którego dobra osobiste zostały naruszone może wystąpić na drogę sądową. W pozwie o ochronę dóbr osobistych, obok wskazanych już żądań można domagać się zakazania dalszych publikacji, złożenia przez pozwanego oświadczenia o odpowiedniej treści i formie (potocznie nazywanego „przeprosinami”), zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na wskazany cel społeczny.

Należy pamiętać, że wraz z pozwem możliwe jest skierowanie do sądu wniosku o zabezpieczenie, który w przypadku naruszenia spowodowanego publikacją prasową ma na celu zakazanie pozwanemu dalszych publikacji dotyczących powoda na czas trwania postępowania. Przykładem zastosowania tego środka jest w ostatnim czasie szeroko komentowana sprawa dóbr osobistych p. Bartłomieja Misiewicza, które w jego ocenie zostały naruszone poprzez ukazanie w najnowszym filmie pt. „Polityka” w reżyserii Patryka Vegi postaci będącej odwzorowaniem kariery politycznej p. Misiewicza. W złożonym pozwie pełnomocnik polityka domaga się udzielenia zabezpieczenia poprzez zablokowanie premiery filmu, która przewidziana jest na dzień 6 września 2019 roku powołując się na przedstawienie postaci byłego rzecznika MON w bardzo niekorzystnym świetle. Tym samym od decyzji sądu zależne jest, czy jesienią w repertuarze kin pojawi się najnowsze dzieło Patryka Vegi, jeżeli zaś sąd nie przychyli się do wniosku o zabezpieczenie – jakie konsekwencje wynikać będą z dystrybucji filmu zawierającego sceny mogące godzić w dobra osobiste pierwowzoru jego bohatera.

Warto wspomnieć, że ochrona dóbr osobistych jest możliwa również na gruncie prawa karnego. W przypadku pomówienia o postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć daną osobę w opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności mamy do czynienia z przestępstwem zniesławienia z art. 212 Kodeksu karnego. Co więcej, popełnienie tego czynu za pomocą środków masowego komunikowania, a zatem przy wykorzystaniu mediów społecznościowych tj. Facebook, Instagram lub Tweeter, stanowi typ kwalifikowany zniesławienia i jest zagrożone karą pozbawienia wolności do roku. O tej regulacji powinni pamiętać w szczególności użytkownicy forów internetowych, gdyż dając upust swoim emocjom w sieci i zamieszczając niepochlebne, a nierzadko też obraźliwe komentarze uwłaczające czyjejś pozycji, dopuszczają się przestępstwa zniesławienia, narażając się w ten sposób na wszelkie konsekwencje prawne z tego tytułu. Przepisem mającym zastosowanie w sprawach o dobra osobiste jest również art. 216 k.k., określający zniewagę. Na jego podstawie za znieważenie innej osoby publicznie lub w taki sposób, by zniewaga do tej osoby dotarła jest możliwe wymierzenie kary grzywny albo ograniczenia wolności. Analogicznie jak w przypadku zniesławienia, ustawodawca przewidział też typ kwalifikowany zniewagi uregulowany w art. 216 § 2 k.k.

Jak zostało wyżej wykazane, osoba, której dobra osobiste zostały naruszone ma możliwość dochodzenia swoich praw zarówno na drodze cywilnej, jak i karnej. Zależnie więc od rezultatu jaki chcemy osiągnąć – czy to opublikowania odpowiedniego oświadczenia, czy też pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, należy wybrać dogodną dla siebie ścieżkę ochrony.

 

aplikant adwokacki Marta Trapszo-Drabczyńska

 


Bibliografia:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.)
  2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz.U. 1984 nr 5 poz. 24 z późn. zm.)
  3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.)
  4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 marca 2018 roku, sygn. akt I ACa 1262/17.