Odpowiedzialność karna członków zarządu spółki kapitałowej za niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 586 Kodeksu spółek handlowych

Kontynuując serię artykułów poświęconych odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych, w niniejszym wpisie zostanie omówione zagadnienie dotyczące dodatkowej, karnej odpowiedzialności członków zarządu przewidzianej, w art. 586 Kodeksu spółek handlowych (ustawa z dnia 15 września 2000 roku, Dz.U. z 2019 r. poz. 505 – dalej jako: „KSH”).

Prawo polskie, obok odpowiedzialności odszkodowawczej na gruncie przepisów cywilnych omówionych w poprzednich artykułach, przewiduje również odpowiedzialność karną za niedotrzymanie przez władze spółki kapitałowej (członków zarządu) terminu na złożenie wniosku o upadłość. Odpowiedzialność taką, w przypadku zaistnienia przesłanki utraty przez spółkę zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego ponoszą wszyscy członkowie zarządu spółki bez rozróżnienia na pełnione w spółce funkcje (np. prezes zarządu). Stanowisko, według którego przestępstwo niezgłoszenia upadłości popełniają wszyscy członkowie zarządu, jest uzasadniane z uwagi na fakt, że od osób zarządzających interesami spółki wymagać należy wiedzy na temat aktualnego stanu majątku spółki oraz efektywności dokonywanych przez siebie transakcji handlowych.

Członkowie zarządu spółki są odpowiedzialni za dotrzymanie terminu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki do momentu, do którego spółka działa. W przypadku likwidacji spółki (na podstawie ustawy – np. utrata koncesji uniemożliwiająca dalsze działanie spółki, bądź umowy spółki – podjęcie uchwały o likwidacji), odpowiedzialność przechodzi na likwidatora bądź likwidatorów, zwalniając tym samym członków zarządu od obowiązku.

Brak zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, pomimo powstania obowiązku wystąpienia do sądu upadłościowego z takim wnioskiem, stanowi niewykonanie przez członków zarządu podstawowych obowiązków, jakie ciążą na nich w związku z pełnioną przez nich funkcją, a zatem zachowanie takie jest poczytywane jako przestępstwo na szkodę Wierzycieli spółki, popełnione przez zaniechanie. Omawiany czyn zaniedbania obowiązku złożenia wniosku o upadłość, zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności bądź karą pozbawienia wolności w wymiarze do 1 roku i ścigany jest z oskarżenia publicznego (w momencie powzięcia informacji przez organy ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa).

W trakcie procesu karnego członek zarządu bądź likwidator chcący uniknąć odpowiedzialności karnej musiałby udowodnić, że z przyczyn całkowicie od niego niezależnych nie miał świadomości co do kondycji finansowej spółki i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o okolicznościach uzasadniających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż niezamierzone niezgłoszenie wniosku o upadłość nie jest karalne. Co do zasady są to jednak okoliczności całkowicie wyjątkowe, takie jak np. przebywanie w stanie śpiączki farmakologicznej czy niemożliwość sprawowania funkcji członka zarządu przez np. zaistnienie siły wyższej (np. klęski żywiołowej) lub też inna sytuacja uzasadniająca pozostawanie w usprawiedliwionym błędzie co do kondycji finansowej spółki.

Podkreślenia wymaga zatem, że wykazanie takich okoliczności i obrona przed odpowiedzialnością karną może być bardzo trudna z uwagi na istnienie domniemania prawnego, że na członku zarządu spółki ciąży szczególny, prawny obowiązek monitorowania sytuacji finansowej spółki a zatem, w wypadku zaistnienia okoliczności jej niewypłacalności – konsekwentnie również obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość.

Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić iż pełnienie funkcji członka zarządu spółki kapitałowej wiąże się z ponoszeniem odpowiedzialności w przypadku niewypłacalności spółki. Odpowiedzialność ta ma charakter zarówno odszkodowawczy (w przypadku powstania szkody któregoś z Wierzycieli spółki, związanej z uchybieniem terminowi na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości), jak też karny, gdyż zaniechanie obowiązku zgłoszenia stanu niewypłacalności spółki wiązać się może z działaniem na szkodę spółki bądź jej Wierzycieli (spółka z o.o. oraz spółka akcyjna są bowiem w świetle prawa osobnymi „bytami”, posiadającymi oddzielny od wspólników majątek, oddzielne prawa i obowiązki).

Biorąc pod uwagę powyższe, pełniąc funkcję członka zarządu spółki z o.o. bądź spółki akcyjnej należy na bieżąco nadzorować sytuację finansową spółki i jej zdolność do wypełniania zaciągniętych zobowiązań, gdyż w przeciwnym wypadku niedopełnienie swoich obowiązków wiązać się może z poważnymi konsekwencjami.

 

aplikant adwokacki Jakub Gawłowski