Alert nt. ograniczenia zatorów płatniczych

W dniu 1 stycznia 2020 r. wejdzie w życie Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=3475) (dalej jako: „Ustawa”). Poniżej znajdziecie Państwo krótkie omówienie głównych zmian wprowadzonych Ustawą.

Ułatwienia w zakresie zabezpieczenie roszczenia

Na szczególną uwagę zasługuje wprowadzenie ułatwienia w zabezpieczeniu przez sądy powszechne roszczeń wierzycieli o wartości nieprzekraczających 75 000 zł, pod warunkiem, że opóźnienie w uregulowaniu zobowiązania wynosi co najmniej 3 miesiące. W takiej sytuacji, Powód kierując wniosek o udzielenie zabezpieczenia zobowiązany jest uprawdopodobnić istnienie roszczenia, natomiast nie musi wykazywać interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Tym samym, wierzyciel nie będzie musiał podejmować argumentacji mającej na celu wykazanie, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania sądowego.

Zmiana maksymalnych terminów zapłaty w transakcjach handlowych

Maksymalny termin zapłaty w transakcjach handlowych na podstawie ustawy w brzmieniu obowiązującym dotychczas nie może przekraczać 60 dni liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, chyba że strony w umowie wyraźnie ustalą inaczej i pod warunkiem, że ustalenie to nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela.

Natomiast od dnia 1 stycznia 2020 r. maksymalne terminy zapłaty w transakcjach handlowych (tj. dokonywanych wyłącznie pomiędzy przedsiębiorcami) uzależnione zostały od tego od tego jakie podmioty biorą udział w danej transakcji. Tytułem przykładu, w przypadku tzw. transakcji asymetrycznych czyli transakcji w których wierzyciel jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą lub średnim przedsiębiorcą1, a dłużnikiem duży przedsiębiorca (tj. przedsiębiorca niebędący mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą ani średnim przedsiębiorcą) maksymalny termin płatności będzie wynosił 60 dni i nie będzie podlegał wydłużaniu.

Natomiast w przypadku, gdy stronami umowy są wyłącznie mikroprzedsiębiorca, mały lub średni przedsiębiorca albo duży przedsiębiorca- czyli w sytuacji transakcji symetrycznych termin zapłaty wynosić będzie 60 dni z możliwością jego wydłużenia pod warunkiem, że wydłużenie terminu zapłaty nie będzie rażąco nieuczciwe dla wierzyciela.

Odmiennie ukształtowano sytuację, kiedy dłużnikiem jest podmiot publiczny. W tym przypadku termin zapłaty wynosi 30 dni, z pewnym wyjątkiem dotyczącym podmiotu leczniczego- w tej sytuacji termin zapłaty wynosi 60 dni.

Umowne wprowadzenie terminów dłuższych niż wskazane powyżej skutkuje bezwzględną nieważnością takiego zapisu i zastąpienie go maksymalnym terminem zapłaty przewidzianym w Ustawie.

Wprowadzono możliwość wypowiedzenia albo odstąpienia przez wierzyciela od umowy w której termin zapłaty przekracza 120 dni liczonych od dnia doręczenia rachunku/faktury, a ustalenie tego terminu było rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Ustawodawca określił również, iż należności wierzyciela z tytułu wykonanych przed wypowiedzeniem usług czy dostarczonych towarów staną się wymagalne w przeciągu 7 dni od dnia wypowiedzenia umowy

Konsekwencje dla dużych przedsiębiorców

W Ustawie wprowadzono dodatkowe regulacje dotyczące dużych przedsiębiorców w zakresie m.in. obowiązku informacyjnego:

  • dłużnik będący dużym przedsiębiorcą składa drugiej stronie transakcji handlowej oświadczenie o posiadaniu statusu dużego przedsiębiorcy. Oświadczenie składane jest w formie, w jakiej jest zawierana transakcja handlowa (np.: w Umowie), najpóźniej w momencie jej zawarcia.
  • ponadto, dłużnik będący dużym przedsiębiorcą nie może powoływać się przeciwko wierzycielowi będącemu mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą na jego oświadczenie, że nie jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą, chyba że mimo dołożenia należytej staranności nie wiedział o nieprawdziwości tego oświadczenia.

Podwyższenie kwoty zwrotu kosztów odzyskiwania należności

Ponadto, Ustawa wprowadza zmiany dotyczące wysokości zryczałtowanych kosztów odzyskiwania należności. Do tej pory koszty te wynosiły równowartość w PLN kwoty 40 EUR. Natomiast od 1 stycznia 2020 r. wysokość kosztów zależeć będzie od wartości dochodzonej przez sądem wierzytelności. Tytułem przykładu, gdy świadczenie pieniężne nie przekracza 5000 zł, koszty wyniosą 40 EUR, w sytuacji gdy świadczenie pieniężne jest wyższe od 5000 zł, ale niższe od 50 000 zł- 70 EUR, natomiast w przypadku świadczenia pieniężnego powyżej 50 000 zł wierzyciel będzie mógł dochodzić zapłaty kosztów odzyskiwania należności w wysokości 100 EUR.

Podwyższenie wysokości odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych

Dodatkowo, w Ustawie przewidziano podniesienie wysokości odsetek za opóźnienia w transakcjach handlowych do 11.5 % tj. o dwa punkty procentowe. Nie dotyczy to przypadku, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym- odsetki pozostają bez zmian i wynoszą 9.5 %.

Zmiany w podatkach PIT i CIT w stosunku do wierzyciela oraz dłużnika

Ustawą wprowadzono zmiany przewidujące możliwość pomniejszenia przez wierzyciela podstawy opodatkowania w podatkach PIT i CIT o kwotę wierzytelności, pod warunkiem, że wierzytelność ta nie została uregulowana lub zbyta w ciągu 90 dni od dnia, kiedy upłynął termin jej płatności.

Z kolei na dłużnika nałożono obowiązek doliczenia do podstawy opodatkowania kwoty nieuregulowanego zobowiązania, które nie zostało uregulowane w terminie 90 dni od terminu płatności wskazanego w umowie lub na fakturze.

Obowiązek złożenia sprawozdania o stosowanych terminach zapłaty w transakcjach handlowych

Ustawa nakłada również w stosunku do grup kapitałowych oraz przedsiębiorców, których przychody przekraczają 50 mln EUR w roku podatkowym, obowiązek przekazywania ministrowi ds. gospodarki rocznego sprawozdania m.in. o: stosowanych terminach zapłaty w transakcjach handlowych oraz wartości niespełnionych w terminie świadczeń pieniężnych. Art. 13a ust. 4 Ustawy zawiera szczegółowe informacje nt. danych przedsiębiorcy, które powinny znaleźć się w przedmiotowym sprawozdaniu. Sprawozdania będą dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej.

Prezes UOKIK nałoży sankcję

Ustawą wprowadzono możliwość zastosowania przez Prezesa UOKIK sankcji pieniężnej wobec przedsiębiorcy, którego suma zaległych zobowiązań w ciągu trzech kolejnych miesięcy wynosić będzie co najmniej 5 mln złotych. Wysokość kary pieniężnej będzie zależeć od wartości niezapłaconych faktur oraz okresu opóźnienia w płatności. Zawiadomienie o zaleganiu w płatnościach może złożyć zarówno kontrahent wobec którego dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia, jak również inny podmiot pozostający w uzasadnionym podejrzeniu co do opóźnienia przedsiębiorcy w wykonaniu zobowiązania.

Ponadto, wprowadzono możliwość przeprowadzenia kontroli u przedsiębiorcy przez prezesa UOKIK, w tym żądania przedstawienia przez przedsiębiorcę ksiąg podatkowych i dowodów księgowych.

Podsumowanie

Ustawa wprowadza szereg unormowań ograniczających dowolność przedsiębiorców w ustalaniu terminów zapłaty w transakcjach handlowych. Ponadto, ustawodawca przewidział szereg mechanizmów wzmacniających pozycję wierzycieli. Czas pokaże czy regulacje wchodzące w życie od 1 stycznia 2020 r. skutecznie zapobiegną nadużywaniu pozycji przez dużych przedsiębiorców wobec słabszych kontrahentów, w szczególności narzucaniu przez nich dłuższych terminów zapłaty.

 

aplikant radcowski Izabela Cybul-Gruba

 


1 Załącznik I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1, z późn. zm).