Nowelizacja prawa upadłościowego

W dniu 6 września 2019 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (dalej jako „Ustawa”). Wprowadzane przez ustawodawcę rozwiązania mają, usprawnić i przyspieszyć całą procedurę, poprzez zmniejszenie uciążliwości i dotkliwości postępowania upadłościowego. Poniżej znajdą Państwo omówienie głównych zmian w zakresie przepisów regulujących postępowanie upadłościowe wobec przedsiębiorców, wprowadzanych Ustawą, z których większość wchodzi w życie w dniu 24 marca 2020 r.

Przygotowana likwidacja majątku upadłego tzw. „pre-pack”

Przygotowana likwidacja jest instytucją wprowadzoną do polskiego prawa upadłościowego w 2016 r., polegającą na sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego, jego zorganizowanej części lub składników majątkowych stanowiących znaczną część przedsiębiorstwa na warunkach określonych we wniosku złożonym przez uczestnika postępowania o ogłoszenie upadłości. Na mocy obecnego stanu prawnego, wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa może być złożony przez podmioty będące jednocześnie uprawnione do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika. Wniosek ten może być złożony wyłącznie do czasu wniesienia wniosku o ogłoszenie upadłości (w treści wniosku o ogłoszenie upadłości lub jako jego załącznik). Prowadzi to do ograniczenia kręgu potencjalnych nabywców, gdyż o zamiarze sprzedaży wiedział w zasadzie tylko dłużnik i potencjalny nabywca.

Na mocy Ustawy, wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa będzie mógł zostać złożony także w toku postępowania o ogłoszenie upadłości, czyli od chwili złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości do uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Co więcej, jak wynika z nowego brzmienia art. 56a ust. 1 prawa upadłościowego, wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży będzie mógł złożyć także dłużnik jako odpowiedź na wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości.

Ustawodawca, celem zapewnienia maksymalnej transparentności procedury „pre-pack” oraz zaspokojenia roszczeń wierzycieli, wprowadził szereg dodatkowych rozwiązań. Pierwszym z nich jest obowiązek wnioskodawcy dołączenia do wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży dowodu wpłaty przez nabywcę, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Nabywca powinien wpłacić wadium w wysokości 1/10 oferowanej ceny na rachunek depozytowy sądu właściwego do rozpoznania wniosku (wadium jest zwrotne nabywcy, który nie został uwzględniony). Wnioskodawca będzie także obowiązany do załączenia listy znanych mu zabezpieczeń ustanowionych na majątku, którego dotyczy wniosek, wraz ze wskazaniem adresów wierzycieli i odpisu wniosku wraz z załącznikami dla wierzycieli zabezpieczonych dla majątku.

W przeciwieństwie do obecnie obowiązujących przepisów, w Ustawie zostało wskazane wprost, że wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży może dotyczyć więcej niż jednego nabywcy. W celu poszerzenia kręgu potencjalnych nabywców oraz przeprowadzenia między nimi licytacji, ustawodawca nakłada obowiązek obwieszczenia o złożonym wniosku. Wprowadzenie takiego rozwiązania jest uzasadniane koniecznością zapewnienia ochrony uczestnikom postępowania przed ewentualnymi zarzutami naruszenia praw wierzycieli przez dokonanie sprzedaży po zaniżonej cenie, bez uprzedniego właściwego zbadania zainteresowania nabyciem przedsiębiorstwa lub jego składników przez inne podmioty. Co więcej, na mocy art. 56aa Ustawy, obligatoryjnym etapem procedury „pre-pack” będzie ustanowienie przez sąd tymczasowego nadzorcy sądowego albo zarządcy przymusowego, którzy będą zobowiązani do przygotowania sprawozdania dotyczącego w szczególności informacji na temat stanu finansowego dłużnika, rodzaju i wartości jego majątku, przewidywanych kosztach postępowania upadłościowego oraz innych zobowiązań masy upadłości, które należałoby ponieść przy likwidacji na zasadach ogólnych oraz inne informacje kluczowe dla rozpoznania wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży. Zmieniony zostanie także art. 56c prawa upadłościowego poprzez dodanie ust. 3, w którym ustawodawca zakreślił termin rozpoznania wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa dłużnika. Zgodnie z brzmieniem nowego przepisu, sąd powinien rozpoznać wniosek nie wcześniej niż trzydzieści dni od dnia obwieszczenia o złożeniu tego wniosku oraz nie wcześniej niż czternaście dni od dnia doręczenia wierzycielom zabezpieczonym na majątku, których dotyczy wniosek.

Z uwagi na lukę prawną w obecnie obowiązujących przepisach prawa upadłościowego, w zakresie sytuacji złożenia więcej niż jednego wniosku, ustawodawca wprowadził art. 56ca, zgodnie z którym w przypadku złożenia co najmniej dwóch wniosków o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa dłużnika, przeprowadzona zostanie aukcja między nabywcami w celu wyboru najkorzystniejszych warunków sprzedaży. Warunki aukcji zostają zatwierdzone w składzie jednoosobowym, a o aukcji należy zawiadomić wnioskodawców co najmniej dwa tygodnie przed terminem posiedzenia wyznaczonego w celu jej przeprowadzenia. Tymczasowy nadzorca sądowy lub zarządca przymusowy będą prowadzić aukcję na posiedzeniu jawnym (pod nadzorem sądu), a następnie dokonają wyboru najkorzystniejszej oferty.

Jedną z zasadniczych zmian jest także poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do zaskarżenia postanowienia o oddaleniu wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży lub uwzględniającego wniosek. W odróżnieniu od obecnie obowiązujących przepisów prawa upadłościowego, zgodnie ze znowelizowanym art. 56d ust. 2 prawa upadłościowego, dłużnik będzie uprawniony do zaskarżenia obu tych postanowień, bez względu na to czy był on wnioskodawcą.

Podobnie jak dotychczas, umowa sprzedaży będzie zawierana przez syndyka, z tą zmianą, że będzie musiała zostać zawarta nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia stwierdzenia prawomocności postanowienia o zatwierdzeniu warunków sprzedaży. W porównaniu z obecną regulacją, zgodnie z którą trzydziestodniowy termin jest liczony od dnia uprawomocnienia się postanowienia, na skutek nowelizacji wydłużony zostanie okres do zawarcia umowy sprzedaży. Co więcej, w przypadku zmiany lub ujawnienia się okoliczności mających istotny wpływ na wartość składnika majątkowego będącego przedmiotem sprzedaży, ustawodawca przyznał dodatkowe uprawnienia nabywcy. W dotychczasowym stanie prawnym, nabywca mógł jedynie nie przystąpić do umowy, podczas gdy po wejściu w życie znowelizowanych przepisów, zarówno syndyk jak i nabywca będą mogli złożyć wniosek do sądu o uchylenie lub zmianę postanowienia o zatwierdzenie warunków sprzedaży (art. 56h prawa upadłościowego).

Rozszerzenie obowiązków syndyka w postępowaniu upadłościowym

Na mocy znowelizowanego przepisu art. 51 ust. 1 pkt 4 prawa upadłościowego, wierzytelności będą zgłaszane bezpośrednio do syndyka, który będzie dokonywać ich sprawdzenia pod względem formalnym oraz merytorycznym i na tej podstawie sporządzi następnie listę wierzytelności. Zmiana ta w zamierzeniu ustawodawcy ma na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania upadłościowego, gdyż ograniczona zostanie liczba czynności wykonywanych przez sędziego-komisarza. Syndyk będzie prowadził akta do dokonywania zgłoszeń wierzytelności, zapewniając uczestnikom postępowania dostęp do tych akt w swoim biurze lub przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej (jeżeli akta będą prowadzone elektronicznie). Syndyk będzie uprawniony także do wzywania wierzycieli do uzupełnienia zgłoszonych wierzytelności oraz do zobowiązania wierzycieli, którzy zgłosili wierzytelność po upływie wyznaczonego terminu do poniesienia zryczałtowanych kosztów na rachunek bankowy wskazany przez syndyka.

Ponadto, na podstawie dodanego do art. 63 ust. 1c prawa upadłościowego, syndyk będzie mógł wystąpić z wnioskiem do sędziego-komisarza o określenie części dochodu upadłego, która nie wchodzi do masy upadłości. W art. 178 prawa upadłościowego został dodany ust. 2, rozszerzający możliwość poszukiwania majątku upadłego, co będzie pomocne przy prowadzeniu postępowania upadłościowego przedsiębiorców. Rozwiązanie to pozwoli syndykowi na skorzystanie ze źródeł informacji, do których dostęp mają komornicy, a z których obecnie syndyk nie może pozyskać informacji niezbędnych do ustalenia kompletności informacji o majątku upadłego.

Postępowanie w sprawie orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

Z dniem 1 grudnia 2019 r. zacznie obowiązywać art. 376 prawa upadłościowego w zmienionej treści. Podobnie jak dotychczas, postępowanie w sprawie orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej będzie wszczynane na wniosek jednego z podmiotów wymienionych we wskazanym powyżej przepisie (tj. wierzyciela, tymczasowego nadzorcy sądowego, zarządcy przymusowego, syndyka, prokuratora, a także Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Komisji Nadzoru Finansowego). Ustawodawca doprecyzował przepisy dotyczące postępowania o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w celu zapewnienia ich możliwie najszybszego rozpoznania. W zdaniu trzecim art. 376 ust. 1 prawa upadłościowego, wyliczone zostały przepisy, których odpowiednie zastosowanie ma umożliwić szybkie uzyskanie rozstrzygnięcia.

Ponadto, w art. 377 prawa upadłościowego zmieniono sposób liczenia rocznego terminu orzekania o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z Ustawą nie orzeka się zakazu, o którym mowa w art. 373 prawa upadłościowego z przyczyn wskazanych w art. 373 ust. 1 pkt 1 lub 1a prawa upadłościowego (tj. wobec osoby, która z własnej winy, będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości albo faktycznie zarządzając przedsiębiorstwem dłużnika, istotnie przyczyniła się do niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w ustawowym terminie), jeżeli postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku od dnia ogłoszenia upadłości albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 prawa upadłościowego, a gdy wniosek o ogłoszenie upadłości nie był złożony, w terminie 3 lat od dnia ustania stanu niewypłacalności albo wygaśnięcia obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez daną osobę. Nie orzeka się zakazu, o którym mowa w art. 373 prawa upadłościowego z pozostałych przyczyn wskazanych w art. 373 ust. 1 prawa upadłościowego, jeżeli postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte w terminie roku od dnia zakończenia lub umorzenia postępowania upadłościowego.

Podsumowanie

Wprowadzane Ustawą zmiany w prawie upadłościowym, zwłaszcza w zakresie procedury przygotowanej likwidacji „pre-pack” usuwają trudności dostrzeżone w praktyce ostatnich trzech lat obowiązywania dotychczasowych przepisów. Ustawodawca wyraźnie dąży do usprawnienia postępowania upadłościowego, na co wskazuje chociażby możliwość sprzedaży składników przedsiębiorstwa dłużnika na rzecz więcej niż jednego nabywcy, obowiązek wpłacenia przez inwestora wadium, co może skutecznie wpłynąć na zapobiegnięcie składania wniosków w trybie przygotowanej likwidacji wyłącznie w celu opóźnienia tego procesu, czy przyznanie nabywcy uprawnienia do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę postanowienia o zatwierdzenie warunków sprzedaży w przypadku, gdy po wydaniu tego postanowienia zmieniły się lub ujawniły okoliczności mające istotny wpływ na wartość składnika majątku będącego przedmiotem sprzedaży. Także w odniesieniu do nowelizacji w zakresie postępowania dotyczącego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej możemy zauważyć tendencję do dookreślania przepisów budzących dotychczas wątpliwości.

 

doradca restrukturyzacyjny Michał Sowiński

aplikantka adwokacka Malwina Kawecka