Skutki podatkowe dla ustanowionego współwłaściciela konta bankowego

Na wstępie należy wskazać, że art. 51 ustawy Prawo bankowe stanowi o tym, że rachunek bankowy może być prowadzony dla kilku osób fizycznych, kilku jednostek samorządu terytorialnego albo stron umowy o współpracy w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze. Kolejny przepis tego aktu określa uprawnienia podmiotów wspólnie prowadzących rachunek bankowy, o ile w umowie nie postanowili inaczej – prawo do samodzielnego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku oraz prawo do wypowiedzenia umowy ze skutkiem dla pozostałych współposiadaczy. Należy podkreślić, że z utrwalonego stanowiska organów podatkowych wynika, że samo ustanowienie przez dotychczasowego właściciela rachunku bankowego drugiego właściciela nie spowoduje względem niego powstania obowiązku podatkowego, jeżeli nie będzie pobierać wpłacanych przez tego pierwszego środków.

(…) z utrwalonego stanowiska organów podatkowych wynika, że samo ustanowienie przez dotychczasowego właściciela rachunku bankowego drugiego właściciela nie spowoduje względem niego powstania obowiązku podatkowego, jeżeli nie będzie pobierać wpłacanych przez tego pierwszego środków.

W kwestii ewentualnej darowizny

Zgodnie z interpretacją indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 15 marca 2016 r. o numerze IBPB-2-1/4515-224/15/MCZ, która potwierdza wcześniej utarte stanowisko organów podatkowych, samo dokonanie wpłaty pieniędzy na wspólny rachunek bankowy przez jednego z jego posiadaczy (współwłaściciela), bez zawierania umowy darowizny czy chociażby działania w celu dokonania nieodpłatnego przysporzenia w majątku tego posiadacza, nie skutkuje dla drugiego współposiadacza rachunku bankowego automatycznym nabyciem tych środków pieniężnych. Organ podatkowy podkreślił jednocześnie, że uczynienie drugiej osoby współwłaścicielem konta nie oznacza, że osoba, której pieniądze wpływają na wspólne konto, poprzez tę wpłatę dokonuje kosztem swego majątku darowizny na rzecz drugiego współwłaściciela, w związku z czym nie stanowi to darowizny. Swoje stanowisko oparł między innymi na brzmieniu art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, który określa jako przedmiot opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn:

  1. dziedziczenie, zapis zwykły, dalszy zapis, zapis windykacyjny,
  2. polecenie testamentowe;
  3. darowiznę, polecenie darczyńcy;
  4. zasiedzenie;
  5. nieodpłatne zniesienie współwłasności;
  6. zachowek, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;
  7. nieodpłatną: rentę, użytkowanie oraz służebność;
  8. nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci.

W przedmiotowej interpretacji podkreślono, że powyższy katalog czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, że wymienione w nim tytuły nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych stanowią jedyne przypadki podlegające opodatkowaniu tym podatkiem.

(…) z chwilą wpłaty pieniędzy do banku posiadacz traci ich własność na rzecz banku, a nabywa wierzytelność o zwrot takiej samej ich wartości w formie gotówkowej lub bezgotówkowej na rzecz swoją lub osoby trzeciej.

Kolejnym argumentem przedstawionym przez Dyrektora Izby Skarbowej jest sama istota rachunku bankowego – zgodnie z art. 725 Kodeksu cywilnego ,,Przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych.” W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. V CSK 163/10) wskazuje się, że rachunek bankowy pełni dwie podstawowe funkcje: umożliwienie posiadaczowi gromadzenia na nim środków pieniężnych oraz umożliwienie zlecania rozliczeń. Ponadto, jest on narzędziem księgowym służącym do ewidencjonowania stanu środków pieniężnych oraz operacji rozliczeniowych. Zgodnie z powyższym wyrokiem, funkcji gromadzenia środków na rachunku bankowym przypisać należy cechy właściwe depozytowi nieprawidłowemu, natomiast funkcji przeprowadzania rozliczeń – cechy zlecenia. Sąd Najwyższy podkreślił również, że bank, przyjmując środki pieniężne na przechowanie, przejmuje obowiązki depozytariusza i jest obowiązany zwrócić środki pieniężne na każde żądanie posiadacza rachunku, a jego odpowiedzialność trwa do czasu rzeczywistego spełnienia świadczenia. W następstwie tego Sąd wskazał, że z chwilą wpłaty pieniędzy do banku posiadacz traci ich własność na rzecz banku, a nabywa wierzytelność o zwrot takiej samej ich wartości w formie gotówkowej lub bezgotówkowej na rzecz swoją lub osoby trzeciej. Ponadto, przy określaniu, komu przysługuje wierzytelność o zwrot kwoty wpłaconej na rachunek bankowy, istotne jest to, kto dokonywał wpłaty, czyli czyją własność stanowiły one przed ich wpłaceniem, gdyż z faktu dokonania wpłaty przez daną osobę wynika domniemanie faktyczne, że środki te należały do osoby dokonującej wpłaty.

Podsumowując powyższe, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że „Posiadanie wspólnego rachunku bankowego (oszczędnościowego) nie przesądza o własności środków zgromadzonych na tym rachunku. Samo dokonanie wpłaty pieniędzy na wspólny rachunek bankowy przez jednego z jego posiadaczy (współwłaściciela), bez zawierania umowy darowizny czy chociażby działania w celu dokonania nieodpłatnego przysporzenia w majątku tego posiadacza, nie skutkuje dla drugiego współposiadacza rachunku bankowego automatycznym nabyciem tych środków pieniężnych.”. Z darowizną będziemy mieć dopiero do czynienia w przypadku zawarcia odpowiedniej umowy lub faktycznego przekazania środków finansowych przez jednego ze współwłaścicieli rachunku na rzecz drugiego współwłaściciela (por. interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 2012 r., IBPBII/1/436-325/12/AŻ, interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 9 września 2013 r., nr IBPBII/1/436-152/13/MCZ). W tym wypadku nie ma zatem podstaw, aby w powyższych okolicznościach, wobec ustanowionego współwłaściciela rachunku powstał obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn (zob. także interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2010 r., nr IBPBII/1/436-130/10/MCZ, interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 7 listopada 2011 r., nr IPPB2/436-308/11-3/MZ).

W przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych

Osoba dopisana do rachunku bankowego, niekorzystająca z zebranych przez pierwszego współwłaściciela środków, nie będzie także ponosiła obowiązku uiszczenia podatku dochodowego od osób fizycznych.

Osoba dopisana do rachunku bankowego, niekorzystająca z zebranych przez pierwszego współwłaściciela środków, nie będzie także ponosiła obowiązku uiszczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ,,Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku”. W art. 10 powyższego aktu ustawodawca wyszczególnił natomiast źródła przychodów, tj.:

  1. stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta;
  2. działalność wykonywana osobiście;
  3. pozarolnicza działalność gospodarcza;
  4. działy specjalne produkcji rolnej;
  5. najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą;
  6. kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a–c;
  7. odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2: a) nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, b) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, c) prawa wieczystego użytkowania gruntów, d) innych rzeczy, – jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a–c – przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy – przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie; w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany; 8a) działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną; 8b) niezrealizowane zyski, o których mowa w art. 30da;
  8. inne źródła, o których mowa w art. 20 ustawy, który stanowi katalog otwarty.

Jak wynika z powyższego, za przychód podatnika podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym należy uznać wszelkie przychody, który źródłem są ww. tytuły. Żaden z przepisów art. 10 ustawy nie wymienia wprost jako źródła przychodów dopisania współwłaściciela do rachunku bankowego.

Mając powyższe na uwadze, nie ma żadnego tytułu do tego, by z samego tytułu ustanowienia współwłaściciela rachunku bankowego powstał względem niego obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych.

 

starszy prawnik Paulina Chołoniewska