URLOPY PRACOWNICZE
Jakie wyróżniamy? O czym warto pamiętać?

Urlopy pracownicze to jedna z najważniejszych kwestii z punktu widzenia pracownika, ale i pracodawcy. Mają istotny wpływ na organizację procesu pracy oraz funkcjonowanie zakładu pracy, dlatego w przedmiotowym opracowaniu przybliżamy najważniejsze cechy i elementy poszczególnych urlopów.

URLOP WYPOCZYNKOWY

Każdy pracownik ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Wymiar przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego jest uzależniony od stażu urlopowego pracownika i wynosi:

  1. 20 dni – gdy pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,
  2. 26 dni – gdy pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. W przypadku, gdy pracownik nie wykorzysta w danym roku kalendarzowym całości przysługującego mu urlopu, pozostała część urlopu musi zostać udzielona pracownikowi najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Za czas urlopu wypoczynkowego pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie wykonywał swoje obowiązki pracownicze. Urlop wypoczynkowy może być podzielony na części, na wniosek pracownika, jednakże co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych.

Urlopy wypoczynkowe są udzielane zgodnie z planem urlopów obowiązującym w danym zakładzie pracy. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Jeśli natomiast u pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa, pracodawca nie sporządza planu urlopów, lecz ustala terminy urlopów indywidualnie, po porozumieniu z pracownikiem.

W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.

Pracownikowi, który wykorzystał urlop za dany rok kalendarzowy, a następnie uzyskał w ciągu tego roku prawo do urlopu w wyższym wymiarze, przysługuje urlop uzupełniający.

Należy pamiętać, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu wypoczynkowego.

URLOP NA ŻĄDANIE

Urlop na żądanie to rodzaj urlopu, którego pracodawca co do zasady jest obowiązany udzielić pracownikowi na jego żądanie i w terminie przez niego wskazanym. Warto jednak zauważyć, że bez zgody pracodawcy, pracownik nie ma prawa rozpocząć urlopu na żądanie. Z orzecznictwa wynika bowiem, że pracodawca ma prawo odmówić udzielenia urlopu na żądanie ze względu na szczególne okoliczności które powodują, zasługujący na ochronę wyjątkowy interes pracodawcy, wymaga obecności pracownika w pracy.

Wymiar urlopu na żądanie wynosi 4 dni w każdym roku kalendarzowym. Urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego, tzn. nie jest rodzajem dodatkowego urlopu.

Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.

URLOP BEZPŁATNY

Urlop bezpłatny to rodzaj urlopu, podczas którego prawa i obowiązki stron stosunku pracy, pozostają zawieszone. Urlop bezpłatny udzielany jest przez pracodawcę na wniosek pracownika. Jak wskazuje sama nazwa tego urlopu, podczas przebywania na urlopie bezpłatnym pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia.

Co do zasady okres udzielonego urlopu bezpłatnego nie jest wliczany do okresów pracy, od których zależą uprawnienia pracownicze. Istnieją jednak urlopy bezpłatne wliczane do okresów pracy jak np. urlop bezpłatny udzielany za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami.

Podczas trwania urlopu bezpłatnego, pracodawca nie odprowadza składek ZUS co oznacza, że pod upływie 30 dni od rozpoczęcia urlopu bezpłatnego, pracownik traci ubezpieczenie zdrowotne oraz prawo do zasiłku chorobowego, opiekuńczego i macierzyńskiego, a także prawo do świadczenia rehabilitacyjnego.

URLOP OKOLICZNOŚCIOWY

Tego rodzaju urlop przysługuje pracownikowi w przypadku zaistnienia określonych wydarzeń w sferze prywatnej pracownika. Za czas trwania urlopu okolicznościowego, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Wymiar urlopu okolicznościowego wynosi:

  1. narodziny dziecka – 2 dni,
  2. ślub własny – 2 dni,
  3. ślub dziecka – 1 dzień,
  4. śmierć ojca/matki/małżonka/macochy/ojczyma/dziecka – 2 dni,
  5. śmierć brata/siostry/teścia/teściowej/babci/dziadka/innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką – 1 dzień.

Urlopu okolicznościowego udziela się na udokumentowany wniosek pracownika. Przykładowo, w przypadku wniosku o udzielenie urlopu okolicznościowego z tytułu narodzin dziecka, należy przedstawić akt urodzenia dziecka.

URLOP SZKOLENIOWY

Jest to rodzaj urlopu, który przysługuje pracownikowi podnoszącemu swoje kwalifikacje zawodowe. W rozumieniu kodeksu pracy, podnoszenie kwalifikacji zawodowych to zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy lub umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą.

Urlop szkoleniowy przysługuje w wymiarze:

  1. 6 dni– dla pracownika przystępującego do egzaminów eksternistycznych,
  2. 6 dni- dla pracownika przystępującego do egzaminu maturalnego,
  3. 6 dni– dla pracownika przystępującego do egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe,
  4. 21 dni w ostatnim roku studiów – na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego.

Pracodawca nie może zmniejszyć wymiaru urlopu szkoleniowego.

URLOPY ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM

Przepisy wyróżniają ponadto urlopy związane z rodzicielstwem tj. urlop macierzyński, urlop rodzicielski, urlop wychowawczy oraz urlop ojcowski. Problematykę urlopów związanych z rodzicielstwem, poruszymy w odrębnym artykule poświęconym tej tematyce.

 

aplikant adwokacki Michał Kołtunowicz