Ograniczenie Zatorów Płatniczych

Od 1 stycznia 2020 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych wprowadzono szereg regulacji, które mają na celu poprawienie prawnej sytuacji wierzycieli, którzy poprzez działania swoich kontrahentów ponoszą szkodę.

W niniejszym alercie opisano szereg zmian wprowadzony w/w ustawą.

Terminy w transakcjach handlowych

Jedną z najistotniejszych zmian jest nowa regulacja ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Najważniejszą zmianą jest  określenie, iż  termin płatności dla dużego przedsiębiorcy wobec mikro, małego lub średniego przedsiębiorcy nie może przekroczyć 60 dni od dnia doręczenia faktury.

Skrócono także maksymalny termin w relacjach z podmiotami publicznymi. Aktualnie termin zapłaty nie może przekraczać 30 dni, liczonych od dnia doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku. Jednak jeżeli podmiotem publicznym jest podmiot leczniczy, to termin zapłaty nie może być dłuższy niż 60 dni.

Konstruując postanowienia umowne, należy pamiętać, aby terminy zapłaty nie były dłuższe niż określone w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, gdyż z mocy prawa ulegają one skróceniu do maksymalnych terminów określonych w ustawie.

Ustawodawca podwyższył także wysokość odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych o dwa pkt. procentowe. Odsetki są więc równe sumie stopy referencyjnej NBP oraz dziesięciu pkt. procentowych.

Obowiązek informacyjny

Oprócz wyżej wymienionych zmian Ustawodawca wprowadził nowy obowiązek informacyjny wobec swoich kontrahentów, ciążący na dużych przedsiębiorcach. Są oni zobowiązani złożyć oświadczenie o posiadaniu statusu dużego przedsiębiorcy swoim kontrahentom. Oświadczenie składa się w formie, w jakiej jest zawierana umowa,  której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi. Oświadczenie powinno być złożone najpóźniej w momencie jej zawarcia.

Rażąco nieuczciwe praktyki wobec wierzyciela

Nowością jest rozszerzenie przez Ustawodawcę przykładowego katalogu sytuacji rażąco nieuczciwych. Nową przesłanką świadczącą o tym, iż postanowienie umowne jest rażąco nieuczciwe, jest niedostosowanie harmonogramu płatności do harmonogramu dostaw towarów lub wykonania usług, w przypadku gdy mowa o świadczeniu częściowym. Oprócz tego termin płatności musi być dostosowany do właściwości towaru lub usługi, w szczególności, do czasu który jest potrzebny do zbycia towaru na rzecz podmiotu trzeciego. W przeciwnym przypadku także zajdzie rażąca nieuczciwość postanowienia umownego.  Zatem niedopuszczalne jest wyznaczenie dłuższego terminu zapłaty w przypadku gdy podmiot ten sam otrzyma zapłatę odpowiednio wcześniej.

W celu poprawienia pozycji procesowej wierzycieli, Ustawodawca przerzucił na dłużnika ciężar udowodniania, iż termin zapłaty nie jest rażąco nieuczciwy.

Konstruując postanowienia umowne należy mieć na względzie przedmiotową regulację.

Czyn nieuczciwej konkurencji

Oprócz wyżej opisanych zmian ustawodawca zakwalifikował nieuzasadnione wydłużenie terminów za dostarczone towary lub usługi jako czyn nieuczciwej konkurencji. Przykładami takich czynności są w szczególności:

  1. naruszenie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniu w transakcjach handlowych,
  2. rażące odstąpienie od dobrych praktyk handlowych,
  3. działanie naruszające zasadę działania w dobrej wierze i zasady rzetelności,
  4. niedostosowanie terminów zapłaty do harmonogramu dostawy towarów lub wykonania usługi, lub,
  5. termin zapłaty nie uwzględnia właściwości towarów lub usług, będących przedmiotem umowy.

Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w przypadku dokonania czynu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać:

  1. zaniechania niedozwolonych działań;
  2. usunięcia skutków niedozwolonych działań;
  3. złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie;
  4. naprawienia wyrządzonej szkody, na zasadach ogólnych;
  5. wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych;
  6. zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny związany ze wspieraniem kultury polskiej lub ochroną dziedzictwa narodowego – jeżeli czyn nieuczciwej konkurencji był zawiniony.

Jak widać, odpowiedzialność więc ma charakter cywilny i wymaga aktywności pokrzywdzonego wierzyciela, zmierzającej do ochrony swoich praw.

Postępowania Sądowe

Zabezpieczenie

Ustawodawca przewidział także ułatwienia w uzyskaniu zabezpieczenia, co znacznie powinno poprawić sytuację wierzycieli. Zgodnie z wprowadzoną zmianą, jedna z przesłanek udzielenia zabezpieczenia zostanie spełniona w przypadku gdy wartość transakcji nie przekracza 75.000,00 zł, a dochodzona należność nie została uregulowana, a od dnia upływu terminu płatności upłynęły co najmniej trzy miesiące. W takim przypadku postanowienie w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia może wydać referendarz sądowy. W przypadku postępowań wszczętych przed 1 stycznia 2020 r. opisana regulacja nie będzie miała jednak zastosowania.

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym

Inną korzystną zmianą w zakresie dochodzenia swoich wierzytelności jest możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu nakazowym. Możliwość dochodzenia roszczenia w postępowaniu nakazowym jest korzystna dla wierzyciela, gdyż podlega niższej opłacie sądowej, a nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności.

Zgodnie z nowymi regulacjami Sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie:

  1. dołączonej do pozwu umowy,
  2. dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego,
  3. dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty:
    1. świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 4 pkt 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych,
    2. odsetek w transakcjach handlowych określonych w tej ustawie, lub
    3. rekompensaty, w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych,
  4. oraz na podstawie dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów odzyskiwania należności, jeżeli powód dochodzi również zwrotu kosztów.

Ustawa przewiduje krótki termin, w jakim powinno się odbyć pierwsze posiedzenie Sądu w celu wydania nakazu zapłaty, rozpoznania sprawy lub nadania jej innego biegu, tj. nie później niż dwa miesiące od dnia wniesienia pozwu.

Nadmierne opóźnienie ze spełnianiem świadczeń pieniężnych

Ustawodawca poddał sankcji nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmioty niebędące podmiotami publicznymi. Zgodnie z ustawą nadmierne opóźnienie występuje, gdy w suma wartości wszystkich niespełnionych świadczeń oraz spełnionych świadczeń po terminie wynosi co najmniej 5.000.000,00 zł w  okresie 3 kolejnych miesięcy.  Od 2022 r. kwota zostanie zmniejszona do kwoty 2.000.000,00 zł.

Jeżeli posiadane przez Prezesa UOKiK informacje wskazują na wystąpienie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, wszczyna on z urzędu postępowanie w tym przedmiocie, które nie powinno trwać dłużej niż 5 miesięcy. Niezależenie od obowiązku wszczęcia postępowania z urzędu, każdy ma prawo złożyć Prezesowi UOKiK zawiadomienie dotyczące podejrzenia wystąpienia nadmiernego opóźniania, jednak powinien ten fakt udokumentować. Ustawodawca zapewnił ochronę dla zawiadamiających, gdyż dane identyfikujące zgłaszającego oraz treść zawiadomienia nie podlegają ujawnieniu.

Stwierdzenie przez Prezesa UOKiK opóźniania spełniania świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania skutkuje nałożeniem kary administracyjnej.

Kara stanowi sumę jednostkowych kar, które opierają się na iloczynie wysokości niezapłaconych świadczeń w terminie, liczbie dni przez które świadczenie nie zostało spełnionej podzielone przez 365. Ten wynik jest następnie mnożony przez odsetki ustawowe.

Ustawodawca przewidział także dodatkowe sankcje dla „recydywistów”. Mianowicie, jeżeli wobec tego samego podmiotu w terminie dwóch lat od ostatecznej decyzji Prezesa UOKiK ponownie zostanie stwierdzone nadmierne opóźnianie się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych, Prezes UOKiK nakładając nową karę, podwyższy ją o 50%.

Prezes UOKiK może także nałożyć karę za utrudnianie prowadzenia kontroli czy też udzielenie nieprawdziwej informacji. Wysokość tej kary jest uzależniona od osiągniętych przychodów w poprzednim roku podatkowym i wynosi 5 %. Kara nie może przekroczyć jednak równowartości 50.000.000,00 euro.

Nadmienić należy, iż informacje o wszczęciu postępowania oraz wydanej decyzji publikuje się na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów co pozwoli także na weryfikację kontrahentów i ma za cel zniwelowanie luki informacyjnej o podmiotach nieregulujących w terminie swoich zobowiązań.

Obowiązek sprawozdawczy

Począwszy od 2021 roku, najpóźniej do dnia 31 stycznia każdego roku, część podmiotów będzie zobowiązana przesyłać sprawozdanie w zakresie płatności, ministrowi właściwemu ds. gospodarki: przy użyciu formularzy elektronicznych udostępnianych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego tego ministra, lub za pośrednictwem epuap.

Obowiązek dotyczy następujących podmiotów:

  1. podatkowe grupy kapitałowe, bez względu na wysokość osiągniętych przychodów.
  2. innych podatników, jeżeli wartość przychodu uzyskana w roku podatkowym przekroczyła równowartość 50 mln euro przeliczonych na złote. W przypadku grup kapitałowych sprawozdanie musi przekazać każdy z podmiotów wchodzących w skład grupy kapitałowej.

Obowiązek sprawozdawczy ciąży na  członkach zarządu lub organu zarządzającego podmiotu, na komplementariuszu prowadzącym sprawy spółki, na likwidatorze, syndyku lub zarządcy ustanowionym w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Sprawozdanie będzie obejmować w szczególności następujące dane:

  1. wartość świadczeń pieniężnych otrzymanych w poprzednim roku kalendarzowym w określonych terminach.
  2. wartość świadczeń pieniężnych spełnionych w poprzednim roku kalendarzowym określonych terminach.
  3. wartość świadczeń pieniężnych nieotrzymanych w poprzednim roku kalendarzowym w terminie określonym w umowie oraz udział procentowy tych świadczeń w całkowitej wartości świadczeń.
  4. wartość świadczeń pieniężnych niespełnionych w poprzednim roku kalendarzowym w terminie określonym w umowie oraz udział procentowy tych świadczeń w całkowitej wartości świadczeń pieniężnych.

Sankcją za niezłożenie sprawozdania lub utrudnianie lub udaremnienie jego złożenia stanowi wykroczenie i grozi karą grzywny.

W niniejszym alercie zostały opisane pokrótce zmiany wynikającej z  ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych. Niezależnie od niniejszego alertu zostanie do Państwa przesłany także alert dotyczących regulacji podatkowych wynikających z  ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych.

 

aplikant adwokacki Kamil Dąbrowski