Podstawowym zadaniem zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jest sfinansowanie przez pracodawcę pomocy socjalnej m. in. na rzecz pracowników i ich rodzin. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 20.08.2001 r., I PKN 579/00 248, „fundusz świadczeń socjalnych jest instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin,
a także emerytów i rencistów. Jest on wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy, zaś jego adresatami są zwłaszcza rodziny o najniższych dochodach”.
Wsparciem z funduszu powinno więc obejmować się w szczególności osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej (np. z powodu ciężkiej choroby, wypadku losowego) lub w gorszej sytuacji majątkowej (niewielkie dochody przypadające na członka rodziny).
Kryterium socjalne
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Jest to tzw. kryterium socjalne, które oznacza, że nie jest możliwe przyznawanie świadczeń z funduszu wszystkim pracownikom w tej samej wysokości. Stosowanie innych kryteriów niż powyższe narusza przepisy prawa (np. jako niedopuszczalne kryterium wskazuje się uzależnienie przyznania świadczeń od stażu pracy pracownika).
Przy czym, stosowanie kryterium socjalnego dotyczy tylko ulgowych usług i świadczeń oraz dopłat, a nie wszystkich działalności jakie można finansować z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Przykładowo, wymóg stosowania tego kryterium nie będzie miał zastosowania do świadczeń, które są organizowane w ramach powszechnej dostępności na równych zasadach, np. imprez integracyjnych.
Ustalanie sytuacji pracownika
Pracodawca ma swobodę co do sposobu ustalania sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej. Za wystarczające uznaje się złożenie przez pracownika oświadczenia o wysokości dochodu na jednego członka rodziny, ze wskazaniem, ile osób składa się na rodzinę pracownika.
Przy czym, pracodawca uprawniony jest do żądania udokumentowania danych osobowych w zakresie niezbędnym do ich potwierdzenia. Przykładowo więc w zakresie potwierdzenia sytuacji zdrowotnej pracownika, pracodawca może żądać okazania zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia czy też dokumentacji potwierdzającej fakt leczenia. Z kolei sytuacja materialna pracownika może zostać dokumentowana np. za pomocą PIT-ów. W zależności od danego świadczenia możliwe jest żądanie przez pracodawcę też innej dokumentacji, np. potwierdzającej poniesienie wydatków związanych ze zdarzeniami losowymi, klęską żywiołową, itd.
Konsekwencje niestosowania kryterium socjalnego
Brak stosowania kryterium socjalnego przy przyznawaniu świadczeń może się wiązać dla pracodawcy z konsekwencjami. Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przyznaje bowiem związkom zawodowym uprawnienie do wystąpienia do sądu z roszczeniem o zwrot funduszowi środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami ustawy.
Prawo do wystąpienia do sądu może być więc spowodowane przyznaniem świadczeń z funduszu niezgodnie z sytuacją socjalną, na podstawie np. niedozwolonych kryteriów.
Ponadto, pracodawca lub osoba odpowiedzialna w imieniu pracodawcy za wydatkowanie środków funduszu bez stosowania kryteriów socjalnych naraża się na karę grzywny od 20 do 5000 zł.
Podsumowanie
Przyznając świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych należy uwzględniać sytuację życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej i różnicować wysokość świadczeń w zależności od tej sytuacji (im niższy dochód tym większe świadczenie). Jest to wystarczające, aby obiektywnie rozdysponować środki funduszu.
Autor:
Redaktor cyklu:
