Ze względu na sygnalizowane przez państwa członkowskie, przedsiębiorstwa oraz administracje publiczną trudności związane z gotowością operacyjną, instytucje UE podjęły działania legislacyjne zmierzające do przesunięcia terminu rozpoczęcia stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z 31 maja 2023 r., dotyczące udostępniania na rynku unijnym oraz wywozu z Unii Europejskiej towarów i produktów związanych z wylesianiem oraz degradacją lasów (EUDR). W listopadzie 2025 r. Rada UE przyjęła mandat negocjacyjny, w którym dla wszystkich podmiotów zaproponowała kolejne przesunięcie terminu stosowania rozporządzenia:

– średnie i duże przedsiębiorstwa od 30 grudnia 2026 r.,

– mikro- i małe przedsiębiorstwa od 30 czerwca 2027 r.

Co istotne Mandat Rady zakłada, że obowiązek złożenia oświadczenia o należytej staranności będzie spoczywać wyłącznie na podmiotach, które jako pierwsze wprowadzają produkt na rynek, co dodatkowo redukuje obciążenia regulacyjne.

NADCHODZĄCE ZMIANY

Mandat Rady wprowadza liczne modyfikacje do wniosku Komisji, mające na celu dodatkowo ograniczyć obciążenia administracyjne dla przedsiębiorców, zwłaszcza dla mikro i małych oraz zapewnić efektywne wdrożenie rozporządzenia.

W świetle stanowiska Rady:

• złożenie wymaganego oświadczenia o należytej staranności oraz odpowiedzialność
  z tym związana mają dotyczyć wyłącznie podmiotów wprowadzających produkt
  do obrotu po raz pierwszy;
• podmioty działające w dalszych ogniwach łańcucha dostaw nie będą zobligowane
  do składania własnych oświadczeń, ich obowiązkiem będzie jedynie przechowywanie
  i przekazywanie numeru referencyjnego pierwotnego oświadczenia;
• mikro i małe podmioty pierwotne mają składać jedynie jednorazową, uproszczoną deklarację.

Ponadto Rada zobowiązała Komisję Europejską do przeprowadzenia do 30 kwietnia 2026 r. rewizji upraszczanie w celu oceny skutków EUDR dla przedsiębiorstw, zwłaszcza mikro i małych, oraz poziomu nakładanych obowiązków administracyjnych. W konsekwencji rewizja może doprowadzić do dalszych zmian i propozycji legislacyjnych zmierzających do optymalizacji rozporządzenia. 

AKTUALNE ZAŁOŻENIA W ODNIESIENIU DO PODMIOTÓW HANDLOWYCH

W obecnym brzmieniu EDUR nakłada na podmioty handlowe obowiązek ustalenia, jakie towary objęte obrotem handlowym znajdują się w ich ofercie, od jakich dostawców
je pozyskują oraz czy nie przyczyniają się one do degradacji środowiska. Zgodnie z treścią rozporządzenia dostawcy powinni złożyć oświadczenia o należytej staranności, na które każda osoba w łańcuchu dostaw, inna niż podmiot wprowadzający produkt będzie mogła się powoływać. W tym celu podmiot udostępniający odnośne produkty na rynku w ramach działalności handlowej powinien zwrócić się do dostawcy o numery DDS (Due Diligence Statement) przypisane do każdej partii produktu, który udostępnia.

Podmioty handlowe niebędące MŚP, w odniesieniu do odnośnych towarów i odnośnych produktów udostępnianych na rynku, są zobowiązane wdrożyć i utrzymywać system należytej staranności zgodnie z art. 12 rozporządzenia EUDR dla każdego towaru wskazanego w załączniku I rozporządzenia (tj. bydło, kakao, kawa, palma olejowa. kauczuk, soja, drewno).

Dochowanie należytej staranności w niniejszym przypadku będzie polegało na pozyskaniu informacji, dokumentów i danych potwierdzających, że dany produkt nie przyczynia się do wylesiania oraz że jest legalny. Dokumentację tę podmioty handlowe powinny otrzymać od dostawcy towaru wprowadzającego go na rynek. Dla każdego towaru podmioty będą zobowiązane gromadzić informacje potwierdzające zgodność produktów z rozporządzeniem i archiwizować je przez 5 lat. Oświadczenia o należytej staranności składane będą za pośrednictwem systemu informatycznego. 

Produkt może nie posiadać dokumentu DDS, jeśli pochodzi z kraju zaklasyfikowanego jako „kraj niskiego ryzyka”. W takich przypadkach podmiot, na żądanie właściwego organu, musi udostępnić dokumentację dowodzącą, że ryzyko obchodzenia przepisów lub mieszania z produktami nieznanego pochodzenia lub pochodzącego z krajów ryzyka jest znikome.

EDUR przewiduje również obowiązek sporządzania rocznego sprawozdania z działalności w zakresie realizacji wymogów rozporządzenia oraz jego publikacji. 

Rozporządzenie przewiduje także kontrole, które mają obejmować zarówno systemy należytej staranności, jak i zgodność produktów z rozporządzeniem. Prowadzone będą w oparciu o analizę ryzyka, uwzględniając m.in. ryzyko wylesiania w kraju pochodzenia, historię naruszeń oraz inne istotne informacje. Organy będą analizować oświadczenia o należytej staranności przy użyciu systemów elektronicznych, aby wskazać podmioty i produkty wymagające kontroli. Kontrole mogą być prowadzone również na miejscu, we współpracy z odpowiednimi organami.

MOŻLIWE SNAKCJE ORAZ KARY 

W przypadku naruszeń EUDR przewiduje:

1. Grzywny proporcjonalne do szkód dla środowiska, do wartości odnośnych towarów lub odnośnych produktów.
2. Nałożenie znacznej kary finansowej, której wysokość nie może być niższa niż 4% całkowitego rocznego obrotu przedsiębiorstwa osiągniętego w poprzednim roku finansowym na terenie całej Unii Europejskiej.
3. Przejęcie przez właściwe organy produktów objętych naruszeniem, co oznacza, że towary te mogą zostać trwale zajęte i wyłączone z obrotu, aby uniemożliwić ich dalsze użycie lub sprzedaż.
4. Konfiskatę wszelkich korzyści finansowych wynikających z transakcji dotyczących tych produktów. Obejmuje to dochody, przychody lub inne zyski, które podmiot osiągnął dzięki działalności niezgodnej z przepisami, niezależnie od formy, w jakiej zostały uzyskane.
5. Czasowe wykluczenie przedsiębiorstwa na okres do 12 miesięcy z możliwości:
   • ubiegania się o zamówienia publiczne,
   • korzystania z funduszy lub programów finansowania publicznego.
6. Wprowadzenie czasowego zakazu obrotu określonymi towarami, w tym:
   • zakazu wprowadzania ich na rynek Unii Europejskiej,
   • zakazu udostępniania ich na tym rynku,
   • zakazu ich wywozu poza UE.
7. Upublicznienie przez Komisję Europejską informacji o ukaranych podmiotach, w szczególności publikacja ich nazw.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 03 grudnia 2025 r.

Autor:

Konrad Krzykowski

Prawnik
| k.krzykowski@kglegal.pl