W dniu 6 lipca 2021 r. Sąd Najwyższy wydał uchwałę w sprawie III CZP 34/20, dotyczącą przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego poszkodowanemu, którego krzywda wynikła z kontaktu z produktem niebezpiecznym. Uchwała ta doprecyzowuje zarówno zakres odpowiedzialności producenta, jak i sposób rozkładu ciężaru dowodu w sprawach związanych z produktami niebezpiecznymi.
Odpowiedzialność producenta
Odpowiedzialność producenta za produkt niebezpieczny została uregulowana w polskim prawie przede wszystkim w ustawie o szczególnych warunkach odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny oraz w przepisach Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za szkodę. Charakterystyczne dla tej odpowiedzialności jest to, że ma ona obiektywny wymiar, co oznacza, że nie jest wymagane udowadnianie winy producenta.
Wykazanie związku przyczynowego
Istotne jest wykazanie związku przyczynowego między produktem a szkodą, co umożliwia poszkodowanemu dochodzenie roszczeń w sposób bardziej efektywny niż w klasycznym trybie odpowiedzialności deliktowej. Sąd Najwyższy jednoznacznie potwierdził, że poszkodowany ma prawo do odszkodowania tylko za szkodę majątkową, ale również do zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Wysokość zadośćuczynienia
Wysokość zadośćuczynienia powinna być ustalana indywidualnie i uwzględniać takie czynniki jak natężenie i czas trwania cierpienia, wpływ szkody na życie codzienne poszkodowanego, konsekwencje zdrowotne oraz psychiczne oraz okoliczności towarzyszące powstaniu szkody.
Niebezpieczne właściwości produktu
Uchwała precyzuje również, że w sprawach o zadośćuczynienie wynikające z produktu niebezpiecznego poszkodowany musi wykazać, że szkoda była efektem niebezpiecznych właściwości produktu. Jest to tzw. ciężar dowodu dotyczący przyczyny powstania szkody, który w praktyce oznacza konieczność przedstawienia dokumentacji technicznej produktu, opinii biegłego w zakresie bezpieczeństwa produktu, a także relacji świadków lub konsumentów, którzy zetknęli się z produktem. Producent może natomiast podnieść zarzut, że produkt nie był niebezpieczny oraz że szkoda wynikała z niewłaściwego użytkowania produktu lub że poszkodowany nie przestrzegał instrukcji czy zaleceń producenta. Tego rodzaju argumenty pozwalają ograniczyć lub wyłączyć odpowiedzialność producenta, jednak w przypadku obiektywnie niebezpiecznego produktu ciężar wykazania bezpieczeństwa spoczywa na producencie.
Udowodnienie źródła szkody
Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w omawianej uchwale „ Kluczowe jest udowodnienie, że źródłem szkody było właśnie nieoczekiwane, niebezpieczne działanie normalnie używanego produktu, równoznaczne z wykazaniem, iż przyczyna szkody tkwiła w produkcie, który miał niebezpieczną właściwość (np. butelka w stanie grożącym wybuchem), a nie w okolicznościach względem niego zewnętrznych, co wystarczająco uzasadnia odpowiedzialność odszkodowawczą producenta. Nie ma zaś podstaw, by uznać, że poszkodowany powinien każdorazowo wykazać konkretną przyczynę (niedoskonałość, wadę), która spowodowała to niebezpieczne działanie. ”
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2021 r. ma istotne konsekwencje zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorców. Dla konsumentów oznacza możliwość dochodzenia zadośćuczynienia za krzywdę w sposób bardziej bezpośredni, bez konieczności udowadniania winy producenta, co upraszcza procedurę i zwiększa szanse na uzyskanie rekompensaty. Dla producentów z kolei jest to sygnał o konieczności wprowadzenia rygorystycznych procedur kontroli jakości oraz dokumentowania bezpieczeństwa produktów, aby móc skutecznie bronić się w przypadku roszczeń.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 27 sierpnia 2025 r.
Autor / Redaktor cyklu:
