Jak odzyskać środki mimo „nadzwyczajnych okoliczności”?
Sytuacja geopolityczna na Bliskim Wschodzie oraz wynikające z niej restrykcje w ruchu lotniczym stanowią obecnie jedno z największych wyzwań dla pasażerów ubiegających się o zadośćuczynienie za zakłóconą podróż. Jako prawnik specjalizujący się w prawie lotniczym i ubezpieczeniowym, przygotowałem dla Państwa analizę prawną, która wskazuje realne ścieżki dochodzenia roszczeń, nawet w obliczu tzw. siły wyższej.
Wielu pasażerów błędnie zakłada, że zaistnienie siły wyższej (np. zamknięcie przestrzeni powietrznej) definitywnie zamyka drogę do jakichkolwiek pieniędzy. Choć nadzwyczajne okoliczności mogą zwalniać przewoźnika z wypłaty zryczałtowanego odszkodowania, nie zdejmują z niego innych, kosztownych zobowiązań finansowych wobec pasażera.
- Roszczenia o zwrot poniesionych kosztów (Art. 6 i 9 Rozporządzenia 261/2004)
W przypadku odwołania lotu z powodu sytuacji na Bliskim Wschodzie, linia lotnicza powoła się na art. 5 ust. 3 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004, aby uniknąć wypłaty ryczałtu (250–600 EUR). Jednakże, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE (w szczególności wyrok w sprawie C-12/11 McDonagh), obowiązek opieki jest bezwzględny.
Jeśli przewoźnik nie zapewnił Państwu posiłków, noclegu lub transportu, mają Państwo prawo do pełnego zwrotu kosztów poniesionych z własnej kieszeni. Roszczenie to nie jest odszkodowaniem sensu stricte, lecz zwrotem kosztów wynikających z nienależytego wykonania obowiązku opieki. Wydatki muszą być „niezbędne, odpowiednie i rozsądne”. Reklamacja poparta fakturami jest niemal niemożliwa do odrzucenia przez sąd, niezależnie od przyczyny opóźnienia lotu.
2. Konwencja montrealska (Loty poza UE)
W przypadku lotów realizowanych przez przewoźników spoza UE (np. Emirates, Qatar Airways) na trasach powrotnych do Polski, Rozporządzenie 261/2004 nie znajduje zastosowania. Wówczas podstawą prawną staje się Konwencja montrealska z 1999 r.
Możliwość uzyskania środków na podstawie art. 19 Konwencji przewoźnik odpowiada za szkodę wynikłą z opóźnienia. Limit odpowiedzialności Przewoźnika stanowi równowartość ok. 21 000 PLN. Choć Konwencja również przewiduje wyłączenie odpowiedzialności przy sile wyższej, ciężar dowodu spoczywa całkowicie na linii lotniczej. Musi ona udowodnić, że podjęła wszystkie rozsądnie konieczne środki, aby uniknąć szkody. W praktyce procesowej często udaje się wykazać, że mimo zamknięcia nieba, linia mogła np. szybciej przebukować pasażera na alternatywną trasę.
3. Zwrot kosztów biletu a dobrowolna rezygnacja z biletów
Z punktu widzenia procesowego, kluczowe jest rozróżnienie momentu rezygnacji z podróży. Możliwość pełnego zwrotu środków przysługuje Państwu dopiero w momencie formalnego odwołania rejsu przez przewoźnika. Wówczas, na mocy art. 8 Rozporządzenia 261/2004, możecie żądać zwrotu pełnego kosztu biletu w ciągu 7 dni. Jednocześnie należy pamiętać, że samodzielne anulowanie rezerwacji przed oficjalnym komunikatem linii (nawet w uzasadnionym lęku o bezpieczeństwo) jest traktowane jako dobrowolne odstąpienie od umowy. Skutkuje to rozliczeniem według taryfy, co zazwyczaj oznacza brak zwrotu środków.
W związku z powyższym rekomendujemy cierpliwość procesową i nieanulowanie biletu samodzielnie. Należy poczekać na komunikat o odwołaniu lotu, aby aktywować prawo do pełnego zwrotu. Należy zbierać faktury (nie tylko paragony) za każdy posiłek, kawę, taksówkę i hotel. Są one podstawą do roszczenia o zwrot kosztów opieki. Nawet przy sile wyższej, linia musi dowieść, że nie mogła Cię wysłać inną trasą. Jeśli inne linie latały, masz argument do odszkodowania. Powyższa analiza ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Każdy przypadek wymaga analizy regulaminu przewoźnika oraz szczegółowego stanu faktycznego.
Jeśli Państwa lot został odwołany w ostatnich dniach, Kancelaria może pomóc w zweryfikowaniu Państwa możliwości w zakresie odzyskania środków.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 25 marca 2026 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
