Pojęcie choroby zawodowej i warunki jej stwierdzenia
Choroba zawodowa to schorzenie powstałe wskutek działania czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub związanych z jej wykonywaniem. Aby dane schorzenie mogło zostać uznane za chorobę zawodową, konieczne jest spełnienie dwóch warunków:
- Schorzenie musi znajdować się w wykazie chorób zawodowych;
- Musi istnieć związek przyczynowy między jego powstaniem a działaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy.
Wykaz chorób zawodowych został określony w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. 2013 poz. 1367, ze zm. Dz.U. 2021 poz. 1287). Ma on charakter zamknięty, co oznacza, że wyłącznie jednostki chorobowe w nim wymienione mogą zostać uznane za choroby zawodowe.
Poniżej przedstawiamy wybrane orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące problematyki stwierdzania chorób zawodowych.
1. Obowiązek wykazania narażenia zawodowego
W jednej ze spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (IV SA/Wr 204/17) rozpatrywał skargę pracodawcy na decyzję organów sanitarnych stwierdzających chorobę zawodową u pracownika – pylicę krzemową. W ocenie sądu organy administracyjne prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a zgromadzony materiał dowodowy – w tym informacje o narażeniu na działanie pyłu zawierającego wolną krystaliczną krzemionkę – potwierdzał istnienie przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd uznał, że w świetle obowiązujących przepisów wystarczające było wykazanie obecności czynnika szkodliwego w środowisku pracy oraz wystąpienie schorzenia odpowiadającego jednostce chorobowej ujętej w wykazie chorób zawodowych. (WSA we Wrocławiu, wyrok z 19 września 2017 r., IV SA/Wr 204/17)
2. Możliwość rozpoznania choroby po zakończeniu zatrudnienia
W wyroku z dnia 6 lutego 2024 r. (II GSK 1402/23), Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że choroba zawodowa może zostać rozpoznana również po zakończeniu zatrudnienia w warunkach narażenia zawodowego – o ile objawy chorobowe ujawnione zostały w okresie wskazanym w wykazie chorób zawodowych. Oznacza to, że ustanie stosunku pracy nie wyklucza możliwości stwierdzenia choroby zawodowej, jeśli inne przesłanki pozostają spełnione. (NSA, wyrok z 6 lutego 2024 r., II GSK 1402/23)
3. Wykaz chorób zawodowych jako zamknięty katalog
W sprawie rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (II SA/Bk 599/21), przedmiotem oceny była zasadność odmowy stwierdzenia choroby zawodowej u nauczycielki cierpiącej na schorzenia narządu głosu (zapalenie krtani, dysfonia). Instytut Medycyny Pracy nie uznał schorzenia za chorobę zawodową, wskazując, że nie odpowiada ono jednostce chorobowej przewidzianej w wykazie. Sąd podzielił ten pogląd, podkreślając, że zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy, chorobą zawodową może być jedynie schorzenie wyszczególnione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia. (WSA w Białymstoku, wyrok z 26 października 2021 r., II SA/Bk 599/21).
Podsumowując choroba zawodowa może zostać stwierdzona tylko wtedy, gdy występuje w wykazie chorób zawodowych oraz istnieje związek przyczynowy z warunkami pracy. Możliwe jest jej rozpoznanie także po zakończeniu zatrudnienia, o ile objawy wystąpią w ustawowo określonym czasie. Sam fakt zachorowania w trakcie pracy nie wystarcza – schorzenie musi odpowiadać jednostce ujętej w wykazie. Wykaz chorób zawodowych ma charakter zamknięty i nie dopuszcza interpretacji rozszerzającej.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 05 sierpnia 2025 r.
Autor
:
Redaktor cyklu:
