W dzisiejszym artykule przyjrzymy się sytuacji prawnej osób małoletnich w kontekście stosowania wobec nich art. 362 k.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w sprawie I CSK 295/13 rzuca istotne światło na sposób oceny odpowiedzialności cywilnej w sytuacjach, gdy poszkodowanym jest dziecko.
Stan faktyczny
Jedenastoletnia Karolina T. przechodziła przez jezdnię w miejscu niedozwolonym i została potrącona przez motocykl prowadzony przez Sebastiana G. Kierowca poruszał się z nadmierną prędkością – 97 km/h przy dopuszczalnych 50 km/h, jechał niewłaściwym pasem ruchu i spóźnił się z reakcją obronną. W wyniku zdarzenia dziewczynka doznała ciężkich obrażeń fizycznych i psychicznych.
Sąd Okręgowy nie dopatrzył się winy po stronie powódki i uznał, że nie przyczyniła się ona do powstania szkody. Zasądził na jej rzecz odszkodowanie i zadośćuczynienie w łącznej wysokości 350 000 zł.
Sąd Apelacyjny zmienił to rozstrzygnięcie, przyjmując, że małoletnia w 20% przyczyniła się do szkody. W konsekwencji zasądzone świadczenie zostało obniżone. Według tego sądu, mimo młodego wieku, Karolina była świadoma zagrożenia wynikającego z przechodzenia przez ulicę w miejscu niedozwolonym. Widoczność nie była ograniczona, a więc mogła dostrzec nadjeżdżający pojazd.
W skardze kasacyjnej podniesiono jednak, że brak było dowodów potwierdzających, iż dziecko realnie rozpoznało ryzyko i mogło podjąć racjonalną decyzję. Wskazano również, że wyrok Sądu Apelacyjnego pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.
Stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że przyczynienie się poszkodowanego to takie zachowanie, które mogło wpłynąć na powstanie lub zwiększenie szkody. Należy je odróżnić od samej winy poszkodowanego czy oceny prawidłowości jego postępowania.
Istotne jest, że nawet jeśli poszkodowanym jest dziecko, któremu nie można przypisać winy w rozumieniu prawa cywilnego, sąd może badać, czy – biorąc pod uwagę jego wiek i zdolność rozeznania – mogło ono zachować się inaczej.
Ustalenie przyczynienia się poszkodowanego nie oznacza jednak automatycznego obniżenia odszkodowania. Jest to jedynie warunek wstępny. Decyzja o ewentualnym zmniejszeniu świadczenia należy do sądu i stanowi element tzw. sędziowskiego wymiaru odszkodowania. Przy jej podejmowaniu sąd powinien uwzględniać m.in.:
– stopień winy poszkodowanego i sprawcy,
– rozmiar szkody;
– okoliczności i motywy działania stron.
Dodatkowo, sąd musi rozważyć, czy zmniejszenie odszkodowania jest zgodne z zasadami współżycia społecznego, a więc czy jest słuszne i sprawiedliwe w danych okolicznościach. Szczególne znaczenie ma to w sytuacjach, gdy poszkodowanym jest osoba małoletnia, która korzysta z podwyższonej ochrony prawnej.
Z tego względu art. 362 k.c., stanowiący:
„Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron” – nie zawsze znajdzie zastosowanie wobec dzieci, zwłaszcza w sytuacjach, gdy ich zachowanie nie może być oceniane w kategoriach w pełni świadomego i odpowiedzialnego działania.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 20 sierpnia 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
