W pierwszym październikowym artykule z cyklu „Prawnik na roli” chcemy przedstawić Państwu poselski projekt ustawy o Rzeczniku Praw Rolników („Projekt Ustawy”). Ze względu na fakt, że ustawa jest obszerna i niewątpliwie istotna dla polskiego prawa rolnego, informacje o Projekcie Ustawy podzielone zostały na dwie części. W pierwszej kolejności skupimy się w ogólności na roli Rzecznika Praw Rolników i wyzwaniach przed nim stojących.
Zgodnie z art. 1 Projektu Ustawy celem Rzecznika Praw Rolników („RPR”) będzie stanie na straży praw rolników oraz wykonywanie swoich zadań w celu wzmocnienia ochrony ich słusznych interesów.
Na początku należy zwrócić uwagę, że RPR nie będzie wybierany przez Parlament. Funkcję RPR pełnić ma z mocy prawa prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych, a powoływać na to stanowisko ma go Minister właściwy do spraw rolnictwa, czyli w obecnym stanie prawnym – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Przede wszystkim należy na początku zwrócić uwagę, na rzecz kogo konkretnie Rzecznik Praw Rolników ma swoje obowiązki wykonywać. W art. 2 Projektu Ustawy wprost wskazano, że chodzi o rolników zrzeszonych w samorządzie rolniczym na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o izbach rolniczych.
Przechodząc do zadań RPR, Kancelaria wyjaśnia, że, Projekt Ustawy otwarty katalog ujęty w art. 6 ust. 1 Projektu Ustawy:
1) opiniowanie projektów aktów normatywnych dotyczących interesów rolników;
2) pomoc w organizacji mediacji między rolnikami a organami administracji publicznej;
3) współpraca z organizacjami pozarządowymi, społecznymi i zawodowymi, do których celów statutowych należy ochrona praw rolników, oraz współdziałanie ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, innymi dobrowolnymi zrzeszeniami i fundacjami oraz z zagranicznymi i międzynarodowymi organami i organizacjami na rzecz ochrony praw rolników;
4) inicjowanie i organizowanie działalności edukacyjnej i informacyjnej w zakresie związanym z wykonywaniem działalności rolniczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
5) podejmowanie innych działań, o których mowa w art. 7, o ile służą one ochronie praw rolników.
W opinii Kancelarii, warto wpierw pochylić się nad pkt 1. W obecnym czasie, tj. w kontekście potencjalnego kryzysu żywnościowego, istotne będzie zwiększenie ochrony interesu ekonomicznego polskich rolników i zapewnienie im korzystnych warunków dla dalszej pracy. Naczelne zadanie, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa żywieniowego państwa musi bowiem iść w parze z godnymi i korzystnymi warunkami. Dlatego też RPR będzie mógł brać aktywny udział na etapie prac legislacyjnych nad ustawami dotyczącymi sektora rolniczego, tj. kwestionować potencjalne niekorzystne rozwiązania dla rolników lub proponować dla nich korzystne zmiany w treści swoich opinii.
Pkt 2 referuje zaś do kwestii dialogu pomiędzy państwem, a rolnikami, jako że w sposób ogólny odnosi się do pomocy w organizacji mediacji. Biorąc pod uwagę ilość sporów w ostatnich latach, należy oczekiwać, że rola RPR może być kluczowa, szczególnie w sytuacji, w której dojdzie zagrożenia interesów rolników. W ostatnich 20. latach spory na tle rolnicy – państwo polskie dochodziły niezależnie od przynależności politycznej aktualnej władzy, tym samym należy zauważyć, że nie jest to partykularny problem konkretnej opcji, a raczej uniwersalny problem, wiążący się z faktem, że zwyczajnie rolnicy jak dotychczas swojego strażnika praw nie mieli. Wnioskodawcy zwracają uwagę w uzasadnieniu Projektu Ustawy, że decyzję o powołanie RPR uzasadnia zapewnienie rolnikom pomocy prawnej, która nie będzie się wiązać z konieczność ponoszenia kosztów pomocy prawnej.
Dla rolników problematyczne mogą być bowiem nie tylko zagadnienia stricte związane z legislacją (Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 826), Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 826), Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027), ale też ceny skupu – produktów mlecznych, zbóż, kukurydzy czy mięsa. Nie bez znaczenia są także bieżące problemy rolników – malejąca ilość młodych rolników zainteresowanych kontynuowaniem działalności rolniczej lub rosnące ceny energii lub nawozów. We wszystkich tych kwestiach aktywna rolna RPR będzie kluczowa i należy liczyć, że będzie on podejmował działania, które zabezpieczą interes rolników.
W tym kontekście istotne będzie właśnie wyważenie immanentnego konfliktu interesów, tak żeby już nigdy produkcji rolnej nie doprowadziły np. do blokad dróg, a zamiast tego żeby oparte były na uwzględniającym wszystkie interesy rozmowie, oczywiście takiej, która doprowadzi do realnego rozwiązania problemu rolników. Kwestię tę uzupełnia też możliwość podejmowania przez RPR współpracy z stowarzyszeniami, organizacjami, kołami rolniczymi, żeby zbliżyć ochronę interesu rolniczego na etapie prywatnym (na etapie samoorganizacji samorządu rolniczego) z poziomem publicznym. Zadanie RPR rysuje się zatem jako niewątpliwie trudne i wymagające zdolności kompromisowych, natomiast należy oczekiwać, że kierować się będzie on – zgodnie z wymogami Projektu Ustawy – interesem rolników.
Szczególnie, że polska żywność to także żywotny element polskiej gospodarki. Polskie produkty to nie tylko świeży, bezpieczny i bardzo wartościowy fundament żywnościowy, ale też przedmiotem stałego importu do państw zachodnich Unii Europejskiej, co z oczywistych przyczyn powinno stanowić przedmiot zainteresowania państwa polskiego. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podało w lutym b.r., że wartość eksportu polskich produktów żywnościowych osiągnęła wartość 53,5 mld EUR (tj. 231 mld zł) i była 2,7 % wyższa w porównaniu do roku 2024. Tym samym kwestia zwiększenia ochrony polskich rolników to sprawa nie tylko lokalna, w związku z czym należy z optymizmem patrzeć na zwiększenie zaangażowania w tym sektorze.
Już teraz zapraszamy Państwa do kolejnego artykułu w tym cyklu, w którym opowiemy o szczególnych kompetencjach RPR w postępowaniach sądowych.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 1 października 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
