Jak już pisaliśmy wcześniej, projekt ustawy przyznającej Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienie do wydawania decyzji przekształcających umowy cywilnoprawne w umowy o pracę budzi duże kontrowersje, co potwierdzają kolejne konsultacje publiczne i opinie. Wiele podmiotów zgłasza krytyczne uwagi do projektu.
Natychmiastowa wykonalność decyzji
Największą kontrowersję budzi kwestia natychmiastowej wykonalności decyzji (już od dnia jej doręczenia) w zakresie skutków, jakie przepisy prawa pracy wiążą z nawiązaniem stosunku pracy (obowiązek realizacji m.in. zobowiązań podatkowych i ubezpieczeniowych oraz dokonywania obowiązkowych wpłat na fundusze). Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania tej decyzji.
Uwagi
Wśród najczęściej zgłaszanych argumentów przeciwko natychmiastowej wykonalności wskazywane są:
- ryzyko utraty stabilności ekonomicznej – w przypadku większych przedsiębiorstw i wydania większej ilości decyzji wobec jednego podmiotu nastąpi nagły wzrost kosztów działalności;
- przerzucenie konsekwencji przewlekłości postępowań na przedsiębiorców – pomimo złożenia odwołania, do czasu prawomocnego rozpatrzenia sprawy skutki decyzji będą obciążać przedsiębiorców, a im dłuższe będzie postępowanie tym bardziej dotkliwe będą skutki;
- niezgodność z konstytucją – wskazuje się m. in. ograniczanie wolności działalności gospodarczej, a także, że zmiana godzi w zasadę trójpodziału władzy, z uwagi na przyznanie PIP kompetencji sądu i prawa do rozstrzygania ze skutkiem na wiele lat
(do czasu zakończenia postępowania sądowego) o prawach i obowiązkach stron umów; - mnogość nowych obowiązków – skutkiem decyzji będzie nałożenie z dnia na dzień szeregu obowiązków wynikających z przepisów prawa: prowadzenie dokumentacji pracowniczej, zapewnienie uprawnień pracowniczych (np. urlopów), naliczanie i odprowadzanie bieżących składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, organizowanie badań medycyny pracy, przeprowadzenie szkoleń bhp;
- nierespektowanie woli stron co do rodzaju zawartej umowy;
- bardzo trudne do cofnięcia skutki decyzji po jej uchyleniu.
Cofnięcie skutków decyzji po jej uchyleniu
W szczególności mocno podnoszona jest ta ostatnia kwestia. Projekt ustawy, choć przewiduje natychmiastową wykonalność decyzji, nie reguluje cofnięcia skutków decyzji po ewentualnym uchyleniu jej przez sąd. Podnosi się w szczególności, że:
- uchylenie decyzji może prowadzić do stanu, że bez podstawy prawnej naliczono i wypłacono wynagrodzenia i zasiłki chorobowe, odprowadzono składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, udzielono nieprzysługujących urlopów, pobrano inne nienależne świadczenia pracownicze i socjalne;
- wystąpi konieczność dokonywania korekt rozliczeń;
- zrekompensowanie poniesionych na skutek decyzji szkód, w szczególności odzyskiwania nienależnych świadczeń będzie skomplikowane, będzie wymagało dużych nakładów finansowych i organizacyjnych.
Podsumowanie
Pojawia się zatem wiele obaw i wątpliwości co do natychmiastowej wykonalności decyzji wydawanych przez Państwową Inspekcję Pracy, w szczególności wskazuje się na trudności w odwróceniu jej skutków po jej uchyleniu. Wydaje się, że lepszym rozwiązaniem byłoby wstrzymanie skutków decyzji do czasu, aż stanie się ostateczna.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 6 listopada 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
