W 2025 roku cyberprzestępczość stała się jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla przedsiębiorstw w Polsce i Europie. Wraz z wejściem w życie nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (wdrażającej dyrektywę NIS2) rośnie odpowiedzialność firm za ochronę danych, systemów IT i reagowanie na incydenty. Z perspektywy prawa karnego cyberatak to nie tylko techniczne zagrożenie, ale potencjalne przestępstwo komputerowe – a jego skutki mogą obejmować sankcje finansowe, reputacyjne i karne.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, jak prawo karne definiuje przestępstwa komputerowe, jakie nowe obowiązki mają przedsiębiorcy i jak zbudować skuteczny system compliance w obszarze cyberbezpieczeństwa.
Czym są przestępstwa komputerowe w świetle polskiego prawa?
Polskie prawo karne od ponad dekady przewiduje szereg przepisów penalizujących tzw. przestępstwa komputerowe (cybercrimes).
Najważniejsze z nich to:
- Art. 267 k.k. – bezprawne uzyskanie informacji (np. włamanie do systemu informatycznego, przełamanie zabezpieczeń);
- Art. 268a k.k. – zakłócenie pracy systemu komputerowego lub sieci teleinformatycznej;
- Art. 269–269b k.k. – ataki o charakterze zagrażającym bezpieczeństwu publicznemu lub infrastrukturze krytycznej;
- Art. 287 k.k. – oszustwo komputerowe (np. manipulacja danymi w systemie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej).
W praktyce, przestępstwa te obejmują m.in. atak typu phishing, ransomware, DDoS, kradzież danych osobowych czy manipulację systemami finansowymi. Ich skutki to nie tylko straty finansowe, lecz także odpowiedzialność prawna za naruszenia przepisów o ochronie danych (RODO) oraz krajowych regulacji o cyberbezpieczeństwie.
Według raportu CERT Polska za 2024 r., liczba zgłoszonych incydentów wzrosła o ponad 30% rok do roku, a największy udział miały ataki ransomware i phishing na przedsiębiorstwa z sektora finansowego i usług profesjonalnych.
Jakie obowiązki w zakresie cyberbezpieczeństwa spoczywają na firmach w 2025 roku?
Nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC), wdrażająca dyrektywę NIS2, obowiązuje od 2025 r. i rozszerza zakres podmiotów objętych obowiązkami.
Dotyczy to m.in. firm z sektorów:
- usług cyfrowych,
- finansów,
- transportu,
- ochrony zdrowia,
- energii,
- dostawców infrastruktury IT.
Kluczowe obowiązki przedsiębiorstw:
- Wdrożenie systemu zarządzania ryzykiem w obszarze IT i OT.
- Zgłaszanie incydentów bezpieczeństwa do CSIRT NASK lub CERT Polska w terminie do 24 godzin.
- Dokumentowanie procedur reagowania na incydenty.
- Szkolenie pracowników w zakresie cyberhigieny.
- Weryfikacja dostawców i podwykonawców pod kątem bezpieczeństwa informacji.
Naruszenie tych obowiązków może skutkować sankcjami administracyjnymi do 10 mln zł lub 2% rocznego obrotu (w zależności od rodzaju podmiotu).
Odpowiedzialność karna i organizacyjna przedsiębiorstw
Choć zasadniczo odpowiedzialność karną ponoszą osoby fizyczne, w tym członkowie zarządu czy administratorzy systemów, to przedsiębiorstwa również mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.
Firma może odpowiadać, jeśli:
- doszło do przestępstwa w związku z działalnością przedsiębiorstwa,
- incydent był wynikiem niedostatecznego nadzoru, braku procedur lub szkoleń,
- firma nie wdrożyła skutecznego systemu compliance lub reakcji na incydenty.
Sąd może wówczas orzec m.in.:
- grzywnę do 10 mln zł,
- zakaz prowadzenia działalności,
- przepadek korzyści uzyskanych z przestępstwa,
- publikację wyroku (co często ma poważniejsze skutki reputacyjne niż sama kara finansowa).
Jak skutecznie wdrożyć program compliance w obszarze cyberbezpieczeństwa?
Program compliance w zakresie cyberbezpieczeństwa to nie tylko polityka bezpieczeństwa IT, ale kompleksowy system procedur, audytów i mechanizmów kontroli wewnętrznej. Oto praktyczne kroki, które warto wdrożyć w każdej organizacji:
1. Zdefiniuj odpowiedzialność i nadzór
Powołaj oficera ds. bezpieczeństwa informacji (CISO) lub wyznacz osobę odpowiedzialną za zgodność z przepisami KSC/NIS2 i RODO.
2. Opracuj polityki i procedury bezpieczeństwa
Uwzględnij:
- zasady zarządzania hasłami i dostępami,
- klasyfikację informacji,
- reagowanie na incydenty,
- komunikację z organami (CSIRT, UODO, Policja).
3. Szkolenia i testy phishingowe
Regularne szkolenia z cyberhigieny i testy socjotechniczne pomagają wykryć luki ludzkie – najczęstszą przyczynę incydentów.
4. Audyt IT i testy penetracyjne
Zewnętrzny audyt potwierdza skuteczność zabezpieczeń i stanowi dowód należytej staranności – ważny w razie postępowania karnego.
5. Integracja compliance i IT
Połącz procedury compliance z działaniami IT – np. poprzez wspólny rejestr incydentów, matrycę ryzyk oraz raporty dla zarządu.
Praktyczna rada: podczas kontroli lub postępowania sądowego kluczowe znaczenie ma udokumentowanie działań prewencyjnych – nawet najlepsze zabezpieczenia techniczne nie zastąpią formalnych procedur i dowodów ich stosowania.
Cyberetyka i kultura bezpieczeństwa – nowy wymiar odpowiedzialności biznesu
Nowoczesne compliance to nie tylko przepisy i regulaminy – to również etyka cyfrowa i kultura odpowiedzialności. Transparentność w raportowaniu incydentów, uczciwa komunikacja z klientami oraz współpraca z organami publicznymi są dziś standardem dobrych praktyk.
Firmy, które otwarcie reagują na incydenty, minimalizują skutki reputacyjne i budują zaufanie rynku.
W 2025 roku przewagę zyskają te organizacje, które traktują cyberbezpieczeństwo jako element strategii ESG – łącząc bezpieczeństwo danych z zasadami etycznego zarządzania i zrównoważonego rozwoju.
Podsumowanie i rekomendacje
Cyberbezpieczeństwo stało się integralną częścią prawa karnego i prawa gospodarczego.
W 2025 roku każda firma – niezależnie od branży – powinna:
- wdrożyć procedury zgodne z NIS2 i ustawą o KSC,
- przeprowadzić audyt ryzyk IT i compliance,
- szkolić personel z cyberhigieny i ochrony danych,
- utrzymywać rejestr incydentów i dowody działań naprawczych,
- budować kulturę etyki cyfrowej.
Wniosek: bezpieczeństwo informatyczne to nie tylko kwestia techniczna, ale obowiązek prawny i etyczny biznesu. Firmy, które zignorują te obowiązki, narażają się nie tylko na straty finansowe, lecz także na sankcje karne i utratę zaufania rynku.
FAQ – najczęstsze pytania o cyberbezpieczeństwo i prawo karne
1. Czy firma odpowiada za skutki cyberataku, jeśli została oszukana przez phishing?
Tak – jeśli brakowało odpowiednich procedur bezpieczeństwa lub szkoleń, może to zostać uznane za zaniedbanie i skutkować odpowiedzialnością organizacyjną.
2. Kiedy incydent IT trzeba zgłosić do CERT Polska?
Niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 24 godzin od jego wykrycia – zgodnie z ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.
3. Czy dyrektywa NIS2 dotyczy małych firm?
Nie zawsze – dotyczy tzw. podmiotów kluczowych i ważnych. Małe firmy mogą jednak być pośrednio objęte obowiązkami jako podwykonawcy lub dostawcy usług IT.
5. Jak połączyć compliance i ochronę danych osobowych z cyberbezpieczeństwem?
Najlepszym rozwiązaniem jest zintegrowany system compliance łączący RODO, NIS2 i kodeks karny – wspólne rejestry ryzyk, incydentów i szkoleń.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna
Stan prawny na dzień 12 listopada 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
