Przedsiębiorcy w 2025 r. działają w środowisku intensywnych kontroli KAS, a odpowiedzialność za błędy podatkowe coraz częściej dotyka nie tylko firmę, lecz także członków zarządu. Kodeks karny skarbowy przewiduje surowe konsekwencje za zaniedbania w obszarze podatków, ksiąg czy faktur. W tym poradniku wyjaśniamy, dlaczego dochodzi do naruszeń, jakie przepisy KKS są najczęściej łamane oraz jak system compliance podatkowego realnie ogranicza odpowiedzialność osób zarządzających.
1. Na czym polega odpowiedzialność zarządu za błędy podatkowe?
Zarząd odpowiada karnie skarbowo za organizację i nadzór nad procesami podatkowymi – nawet jeśli nie wykonuje ich osobiście.
Co mówi Kodeks karny skarbowy?
Art. 9 § 3 KKS stanowi, że odpowiedzialność ponosi osoba, która „odpowiada za sprawy gospodarcze, w szczególności finansowe” podmiotu. Oznacza to, że do odpowiedzialności mogą zostać pociągnięci:
- członkowie zarządu,
- dyrektor finansowy,
- główny księgowy,
- osoby nadzorujące rozliczenia podatkowe.
Najczęściej odpowiadają oni za naruszenia opisane w:
- art. 56 KKS – narażenie podatku na uszczuplenie,
- art. 60 KKS – nierzetelne prowadzenie ksiąg,
- art. 62 KKS – wystawianie lub używanie nierzetelnych faktur,
- art. 77 KKS – naruszenia obowiązków płatnika.
Co istotne: brak wiedzy nie zwalnia z odpowiedzialności
Orzecznictwo sądów karnoskarbowych wskazuje, że zarząd ma obowiązek zorganizować system podatkowy tak, aby zapewniał zgodność rozliczeń z prawem.
Zaniedbanie nadzoru może zostać uznane za:
- nieumyślne działanie,
- rażące niedbalstwo.
2. Jakie przestępstwa skarbowe firmy popełniają najczęściej?
W praktyce kontroli KAS dominują następujące naruszenia:
Najczęściej stwierdzane błędy:
- narażenie podatku na uszczuplenie (art. 56 KKS),
- nierzetelne prowadzenie ksiąg (art. 60 KKS),
- korzystanie z nierzetelnych faktur (art. 62 § 2 KKS),
- niedopełnienie obowiązków płatnika – np. w PIT pracowników (art. 77 KKS),
- naruszenia MDR – brak lub błędne raportowanie schematów podatkowych (art. 80f–80g KKS).
Statystyki
Ministerstwo Finansów wskazuje, że ponad 70% postępowań karnoskarbowych wynika z kontroli, w których wykryto braki w dokumentacji lub nieprawidłowe procedury nadzorcze.
Co charakterystyczne – najczęściej nie chodzi o świadomy zamiar, lecz o brak kontroli wewnętrznej.
3. Dlaczego przedsiębiorcy naruszają przepisy KKS?
Najczęstsze przyczyny wynikają z organizacji, a nie z celowego działania. Przykłady:
Błędy systemowe w firmie:
- brak skutecznego systemu kontroli i nadzoru,
- niewłaściwy obieg dokumentów,
- niejasny podział obowiązków,
- przestarzałe procedury,
- niewystarczająca weryfikacja kontrahentów (biała lista VAT, STIR),
- brak audytów podatkowych,
- niewiedza lub błędne interpretacje podatkowe.
KKS przewiduje odpowiedzialność nie tylko dla sprawców czynu, lecz także dla osób, które poprzez zaniedbanie umożliwiły jego popełnienie.
4. Czym jest compliance podatkowy i co obejmuje?
Compliance podatkowy to system procedur, polityk i kontroli, które mają zagwarantować zgodność działalności przedsiębiorstwa z przepisami podatkowymi.
Kluczowe elementy compliance podatkowego
- identyfikacja i ocena ryzyk podatkowych,
- procedury obiegu dokumentów i ich archiwizacji,
- weryfikacja kontrahentów: biała lista VAT, STIR, beneficjent rzeczywisty,
- dokumentacja cen transferowych,
- procedury MDR,
- cykliczne audyty i testy kontrolne,
- szkolenia pracowników,
- jasny podział kompetencji i odpowiedzialności,
- kanały zgłaszania naruszeń (whistleblowing).
5. Czy compliance naprawdę chroni zarząd przed sankcjami?
Tak. Efektywny system compliance pełni funkcję ochronną i dowodową.
Jak compliance ogranicza odpowiedzialność?
- Może wyłączyć winę – jeśli firma działała zgodnie z procedurami, a naruszenie powstało pomimo ich stosowania.
- Chroni dowodowo – rejestry, szkolenia i audyty dokumentują należytą staranność.
- Zmniejsza ryzyko odpowiedzialności podmiotu zbiorowego – brak nadzoru może obciążać całą firmę.
- Zwiększa szanse na łagodniejsze traktowanie przez organy – współpraca i transparentność są premiowane.
W praktyce spraw KKS dobrze udokumentowane compliance prowadzi do:
- odstąpienia od wymierzenia kary,
- zakwalifikowania czynu jako wykroczenie zamiast przestępstwa.
6. FAQ – najczęstsze pytania przedsiębiorców
Czy zarząd może uniknąć odpowiedzialności, jeśli nie znał szczegółów rozliczeń?
Nie. Brak wiedzy nie zwalnia z odpowiedzialności – zarząd odpowiada za organizację i nadzór nad systemem podatkowym.
Czy same procedury compliance wystarczą?
Nie. Muszą być stosowane, aktualizowane i dokumentowane.
Czy compliance może zmniejszyć karę?
Tak. Udokumentowana staranność często prowadzi do złagodzenia sankcji.
Czy obowiązki MDR obciążają zarząd?
Tak. KKS przewiduje odpowiedzialność za błędne lub brakujące raporty MDR.
7. Podsumowanie i rekomendacje
W 2025 r. organy skarbowe coraz częściej wykorzystują analitykę i kontrole ukierunkowane na wykrywanie nieprawidłowości. Dlatego skuteczny system compliance podatkowego nie jest już standardem dobrowolnym, lecz koniecznością.
Najważniejsze działania dla przedsiębiorstw:
- przeprowadzić analizę ryzyk podatkowych,
- wdrożyć procedury kontroli i obiegu dokumentów,
- regularnie aktualizować polityki podatkowe,
- przeszkolić pracowników odpowiedzialnych za rozliczenia,
- dokumentować nadzór i działania staranności.
Dobrze zorganizowany system compliance może realnie ograniczyć, a nawet wyłączyć odpowiedzialność karną skarbową zarządu.
Chcesz wdrożyć skuteczny compliance podatkowy?
Skontaktuj się z zespołem KG Legal – pomagamy firmom budować procedury bezpieczeństwa podatkowego oraz reprezentujemy klientów w postępowaniach KKS.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna
Stan prawny na dzień 10 grudnia 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
