Dzisiaj w cyklu Prawnik na roli kontynuujemy temat dofinansowań na projekty wysokosprawnej kogeneracji opartej na odnawialnych źródłach energii – w szczególności biomasie (z wyłączeniem leśnej), biogazie i biometanie. Specjalnie dla Państwa omówimy praktyczne aspekty związane z uzyskaniem dofinansowania oraz omówimy najczęstsze problemy, z którymi spotykają się rolnicy.
Jak to wpływa na realne życie inwestora?
Za każdą inwestycją stoi konkretna osoba: wójt, który chce uniezależnić gminę od drogiego ciepła z energii węglowej, prezes spółdzielni mieszkaniowej szukający sposobu na obniżenie rachunków lokatorów, czy przedsiębiorca, który zamiast płacić za utylizację odpadów, może zamienić je w biogaz. Dla nich decyzja o inwestycji to często decyzja „być albo nie być” projektu na kolejne 15–20 lat – od powodzenia w naborze zależy, czy uda się sfinansować nowoczesną instalację, czy pozostaniemy przy droższej i bardziej emisyjnej technologii. Błąd formalny, brak jednego załącznika, źle opisany tytuł prawny do nieruchomości, nieprecyzyjny opis technologii w świetle ustawowej definicji kogeneracji – to wszystko może przesądzić o odrzuceniu wniosku lub nałożeniu dotkliwej korekty już po zakończeniu inwestycji. W praktyce oznacza to realne ryzyko dla budżetu gminy czy firmy, a w skrajnych sytuacjach – także odpowiedzialność osób zarządzających za nieprawidłowe wykorzystanie środków publicznych.
Gdzie najczęściej pojawiają się problemy?
Po pierwsze, na etapie koncepcji projektu – już wtedy trzeba sprawdzić, czy planowana instalacja spełni definicje „wysokosprawnej kogeneracji” oraz OZE, a jej parametry techniczne i źródło paliwa będą zgodne z ustawą o OZE i Prawem energetycznym. Bez tej weryfikacji łatwo stworzyć projekt, który jest technicznie atrakcyjny, ale nie mieści się w ramach programu FEnIKS lub przyszłych programów dla biogazu i biometanu. Po drugie, problemem są kwestie formalne: tytuł prawny do nieruchomości, zgodność inwestycji z dokumentami planistycznymi, decyzje środowiskowe, pozwolenia budowlane czy umowy z operatorem systemu elektroenergetycznego lub gazowego. Te elementy nie zawsze są szczegółowo opisane w ogłoszeniu o naborze, ale ich brak lub nieprawidłowość bardzo szybko wychodzi na jaw przy ocenie wniosku albo podczas kontroli projektu. Po trzecie, niezwykle istotne jest poprawne ujęcie kosztów kwalifikowanych oraz właściwe przypisanie wydatków do zakresu objętego wsparciem (źródło kogeneracyjne, magazyn energii, infrastruktura towarzysząca). Niewłaściwa struktura budżetu projektu może skutkować ograniczeniem przyznanej dotacji albo uznaniem części kosztów za niekwalifikowane.
Jak może pomóc nasza Kancelaria?
Rolą prawnika w projektach OZE i kogeneracji nie jest „dopisanie dwóch paragrafów”, ale kompleksowe zabezpieczenie inwestora – od koncepcji, przez wniosek, po rozliczenie projektu.
Na etapie planowania kancelaria może pomóc w dobraniu odpowiedniego instrumentu wsparcia (np. FEnIKS, przyszłe programy biogazowe, inne instrumenty NFOŚiGW) i sprawdzić, czy planowana instalacja spełni wymogi prawne i programowe. Kolejny krok to przygotowanie lub weryfikacja dokumentacji do wniosku o dofinansowanie: opisów technicznych w świetle definicji ustawowych, oświadczeń o pomocy publicznej, dokumentów dotyczących tytułu prawnego do nieruchomości czy zgodności z planowaniem przestrzennym i prawem środowiskowym. Jeden z naszych prawników może także przeanalizować umowy z dostawcami technologii, wykonawcami robót i operatorami sieci, tak aby ich postanowienia nie wchodziły w konflikt z warunkami programu i nie rodziły ryzyka korekt finansowych. Na etapie realizacji i rozliczania projektu wsparcie obejmuje pomoc przy aneksowaniu umów o dofinansowanie, raportowaniu postępu rzeczowo‑finansowego, a także przy ewentualnych kontrolach instytucji pośredniczących lub NFOŚiGW. W razie sporu co do kwalifikowalności wydatków lub zastosowania korekt finansowych, kancelaria może reprezentować beneficjenta w postępowaniach odwoławczych i sądowo‑administracyjnych.
Dlaczego warto myśleć o prawie już dziś?
Transformacja energetyczna w Polsce przyspiesza, a udział OZE i instalacji rozproszonych w miksie energetycznym systematycznie rośnie. Program FEnIKS – Źródła wysokosprawnej kogeneracji to jedno z kluczowych narzędzi, które ma pomóc przedsiębiorcom, samorządom i spółdzielniom w przejściu z kosztownych, emisyjnych źródeł energii na nowoczesne, niskoemisyjne instalacje, w tym biogazownie i biometanownie. To, czy ta szansa zostanie wykorzystana, zależy nie tylko od dobrego pomysłu technologicznego, ale także od świadomego i bezpiecznego poruszania się po gęstej sieci przepisów krajowych i unijnych.
Dlatego w projektach finansowanych ze środków europejskich pomoc prawna nie jest formalnością, ale realnym wsparciem w ochronie wielomilionowych inwestycji i spokoju osób, które za nie odpowiadają.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 18 grudnia 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
