Projekt nowelizacji ustaw o podatkach dochodowych zapowiada istotne modyfikacje w reżimie podatkowym fundacji rodzinnych. Ministerstwo Finansów planuje, że zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2027 r. Proponowane rozwiązania w znacznej mierze powielają rozwiązania zawetowane przez Prezydenta przy okazji poprzedniego projektu. Według resortu głównym celem zmian jest przeciwdziałania potencjalnym nadużyciom. Analiza projektowanych zapisów skłania jednak do refleksji nad tym, na ile te propozycje wpisują się w pierwotne założenia polskiej regulacji o fundacji rodzinnej.
Przy tworzeniu ustawy o fundacji rodzinnej jednym z kluczowych celów było stworzenie preferencyjnego otoczenia prawno-podatkowego, które zachęciłoby polskich przedsiębiorców do przenoszenia majątku z zagranicznych struktur sukcesyjnych, takich jak fundacje w Liechtensteinie czy Austrii, z powrotem do Polski. Istotnym elementem tego pakietu zachęt była niższa, 15-procentowa stawka podatku dochodowego od świadczeń wypłacanych beneficjentom, stanowiąca wyraźną preferencję względem standardowej stawki 19%. Planowana w projekcie podwyżka wyrównuje wprawdzie opodatkowanie z ogólnymi zasadami, jednak w kontekście celów repatriacyjnych może znacząco zmniejszyć konkurencyjność polskiej jurysdykcji i wpłynąć na ocenę stabilności otoczenia regulacyjnego.
Kwestią wymagającą analizy jest również planowane wyłączenie ze zwolnienia z CIT najmu krótkoterminowego oraz zakwaterowania komercyjnego, poprzez ograniczenie preferencji głównie do najmu długoterminowego na cele mieszkaniowe. Takie ujęcie wywołuje spore wątpliwości w kontekście dotychczasowej praktyki rynkowej. Dotychczasowa linia orzecznicza oraz interpretacje podatkowe nie były bowiem jednolite, a znaczna ich część w aktualnym stanie prawnym kwalifikowała najem krótkoterminowy jako dozwoloną działalność gospodarczą fundacji, objętą podmiotowym zwolnieniem. Wprowadzenie sztywnego wyłączenia rozstrzyga tę kwestię na niekorzyść podatników, nie biorąc pod uwagę dotychczasowych, uzasadnionych oczekiwań fundatorów. Co więcej, fundacja rodzinna z założenia ma służyć ochronie oraz efektywnemu pomnażaniu majątku rodzinnego na potrzeby przyszłych pokoleń, a najem krótkoterminowy i zarządzanie aktywami nieruchomościowymi stanowią w wielu przypadkach uzasadnioną oraz rynkowo rentowną formę budowania kapitału.
Niekorzystnym rozwiązaniem jest także wprowadzenie 36-miesięcznego okresu „zamrożenia” majątku, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło wniesienie, przekazanie lub nabycie mienia. Jeśli fundacja zbędzie mienie przed upływem tego terminu, utraci podmiotowe zwolnienie z CIT, a dochód zostanie opodatkowany na zasadach ogólnych. Takie rozwiązanie w sposób arbitralny ogranicza płynność i elastyczność zarządczą fundacji. W warunkach dynamicznie zmieniającej się gospodarki nakaz trzymania aktywów przez ponad trzy lata może doprowadzić do strat ekonomicznych, uniemożliwiając reakcję na zmiany rynkowe.
Projektowana nowelizacja objęła fundacje rodzinne również reżimem przepisów o zagranicznych jednostkach kontrolowanych oraz podatkiem od dochodów z niezrealizowanych zysków. Rozszerzono ponadto katalog ukrytych zysków o pożyczki udzielane fundatorom i podmiotom powiązanym, a także o wartość umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne należności. Do tego dodano opodatkowanie przychodów z udziału w podmiotach transparentnych podatkowo, co w wielu przypadkach sparaliżuje międzynarodową strukturę inwestycyjną polskich biznesów rodzinnych.
Pozytywnym akcentem projektowanych zmian jest natomiast rozszerzenie kręgu osób zwolnionych z PIT o zstępnych rodzeństwa fundatora, na przykład siostrzeńców i bratanków, co lepiej odpowiada realiom wielopokoleniowych relacji rodzinnych i ułatwia wspólne planowanie sukcesji przez rodzeństwo.
Propozycje przedstawione przez Ministerstwo Finansów dążą do uszczelnienia systemu, jednak nakładają na fundacje rodzinne rygory, które mogą wpłynąć na realizację ich podstawowych funkcji gospodarczych. Zbalansowanie celów fiskalnych państwa z potrzebą zapewnienia atrakcyjnych warunków do akumulacji kapitału w Polsce pozostaje kluczowym wyzwaniem w trakcie dalszych prac legislacyjnych.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 31 sierpnia 2026 r.
Autor/Redaktor cyklu:
