W postanowieniu z dnia 24 lutego 2026 r. (I USK 661/26) Sąd Najwyższy ponownie odniósł się do kluczowego zagadnienia z pogranicza prawa pracy i ubezpieczeń społecznych: kiedy umowa o pracę rzeczywiście stanowi tytuł do ubezpieczenia społecznego, a kiedy jest jedynie czynnością pozorną.
Sprawa dotyczyła odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej w postępowaniu, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował istnienie stosunku pracy. Ubezpieczony twierdził, że sądy błędnie uznały umowę o pracę za pozorną, a tym samym pozbawiły go prawa do ubezpieczeń społecznych.
Kluczowa teza Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy podkreślił, że decydujące znaczenie ma nie sama treść umowy o pracę ani formalne zgłoszenie do ubezpieczeń, lecz rzeczywiste wykonywanie pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Oznacza to, że: o istnieniu stosunku pracy decyduje faktyczne świadczenie pracy, a nie sama umowa, wypłata wynagrodzenia czy zgłoszenie do ZUS. W takich przypadkach, kluczowe jest ustalenie, czy stosunek prawny ma realne cechy umowy o pracę w myśl przepisów kodeksu.
Umowa pozorna nie daje ochrony ubezpieczeniowej
Sąd jednoznacznie potwierdził utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą: umowa o pracę, która nie jest faktycznie wykonywana, a została zawarta jedynie „dla pozoru”, nie rodzi skutków w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Nawet jeżeli formalnie doszło do podpisania umowy i zgłoszenia do ZUS, nie tworzy to tytułu ubezpieczeniowego, jeśli brak jest realnego wykonywania obowiązków pracowniczych.
Znaczenie dowodów i ustaleń faktycznych
Sąd podkreślił również, że kluczowe znaczenie w tego typu sprawach mają ustalenia faktyczne sądów meriti, które obejmują m.in.: czy praca była rzeczywiście wykonywana, czy istniało podporządkowanie pracownicze, czy pracodawca faktycznie korzystał z pracy pracownika, czy istnieją dowody świadczenia pracy.
Brak takich elementów może prowadzić do uznania, że stosunek pracy w rzeczywistości nie powstał.
Mając na uwadze powyższe orzeczenie, podkreślenia wymaga, że ZUS opiera się na faktycznym wykonywania pracy, zaś nie na umowie zawartej dla pozoru celem ustalenia prawa do świadczenia ZUS.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 29 maja 2026 r.
Autor / Redaktor cyklu:
