Rząd przygotował projekt ustawy o środkach ograniczających, który przewiduje nowe rozwiązania dotyczące stosowania sankcji wobec państw, osób fizycznych i podmiotów gospodarczych. Projekt określa zasady nakładania krajowych środków ograniczających, w tym zamrażania aktywów, wykluczania z postępowań o udzielenie zamówień publicznych oraz ustanawiania przymusowego zarządu nad określonym majątkiem. Przewiduje również administracyjne kary pieniężne za naruszanie sankcji i działania zmierzające do ich obchodzenia.
Kogo mogą objąć krajowe środki ograniczające?
Projekt zakłada możliwość stosowania środków ograniczających wobec państw nienależących do Unii Europejskiej, państw niebędących członkiem EFTA, które są stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a także wobec osób fizycznych, osób prawnych albo innych jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej.
Środki ograniczające będą mogły być stosowane w szczególności wobec osób i podmiotów dysponujących środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi, które bezpośrednio lub pośrednio wspierają państwa objęte sankcjami Unii Europejskiej, przyczyniają się do poważnych naruszeń praw człowieka lub wspierają represje wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej. Sankcjonowana ma być też działalność stanowiącą inne poważne zagrożenie dla demokracji lub praworządności w takich państwach.
Sankcje będą mogły zostać zastosowane także wobec podmiotów bezpośrednio powiązanych z takimi osobami lub podmiotami, w szczególności poprzez relacje osobiste, organizacyjne, gospodarcze lub finansowe. Podstawą ich zastosowania może być również prawdopodobieństwo wykorzystania przez daną osobę lub podmiot środków finansowych albo zasobów gospodarczych do wspierania podmiotów objętych wskazanymi przesłankami. Projekt przewiduje ponadto objęcie sankcjami osób i podmiotów bezpośrednio lub pośrednio wspierających obcą ingerencję i manipulację w środowisku informacyjnym, wymierzoną w bezpieczeństwo narodowe, nienaruszalność granic, interesy i pozycję międzynarodową Polski.
Zamrożenie aktywów i wykluczenie z zamówień publicznych
Wobec osób i podmiotów objętych krajowymi środkami ograniczającymi projekt przewiduje możliwość zastosowania następujących rozwiązań:
- zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych będących ich własnością, pozostających w ich posiadaniu, faktycznym władaniu lub pod ich kontrolą;
- zakazu udostępniania im środków finansowych lub zasobów gospodarczych;
- wpisania cudzoziemca do wykazu osób, których pobyt na terytorium Polski jest niepożądany;
- wykluczenia z postępowań o udzielenie zamówień publicznych i konkursów, również tych, do których nie stosuje się ustawy – Prawo zamówień publicznych.
Krajowe środki ograniczające mają być stosowane wobec osób i podmiotów wpisanych na listę prowadzoną przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Lista będzie publikowana w Biuletynie Informacji Publicznej. Znajdą się na niej m.in. dane identyfikujące osobę lub podmiot, informacje o zastosowanych środkach ograniczających oraz daty wpisu i ewentualnego wykreślenia.
Decyzje o wpisie na listę i ich skutki
O wpisie na listę, zmianie decyzji o wpisie lub wykreśleniu z listy będzie decydował minister właściwy do spraw wewnętrznych.
Projekt przewiduje, że decyzje będą udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej. Z dniem następującym po dniu publikacji decyzja stanie się wiążąca dla organu i natychmiast wykonalna, a jednocześnie rozpocznie się bieg terminu na wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Od decyzji nie będzie przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżenie decyzji nie wstrzyma automatycznie jej skutków. Do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego decyzja zachowa moc.
Zbycie udziałów i przymusowy zarząd nad majątkiem
Projekt przewiduje również ograniczenia dotyczące rozporządzania udziałami lub akcjami podmiotu wpisanego na listę. Ich zbycie lub obciążenie będzie wymagało uprzedniej zgody ministra właściwego do spraw gospodarki. Czynność dokonana bez wymaganej zgody będzie nieważna.
W określonych przypadkach możliwe będzie ustanowienie tymczasowego zarządu przymusowego w celu zbycia środków finansowych lub zasobów gospodarczych objętych sankcjami.
Projekt przewiduje również możliwość ustanowienia zarządu w celu przejęcia własności środków finansowych lub zasobów gospodarczych. Będzie to dopuszczalne, jeżeli okaże się niezbędne dla ochrony ważnego interesu publicznego, interesu ekonomicznego państwa lub bezpieczeństwa państwa.
W czasie obowiązywania zarządu właściciel lub podmiot dysponujący objętym nim majątkiem utraci prawo zarządzania nim oraz możliwość korzystania z niego i rozporządzania nim.
Przejęcie własności będzie następowało w drodze decyzji ministra właściwego do spraw gospodarki. Projekt przewiduje, że przejęcie będzie co do zasady następowało za odszkodowaniem.
Decyzja o przejęciu własności będzie udostępniana w Biuletynie Informacji Publicznej. Projekt przewiduje również, że ostateczna decyzja będzie stanowiła podstawę do dokonywania wpisów w księdze wieczystej.
Kary finansowe za naruszanie sankcji
Projekt przewiduje administracyjne kary pieniężne za naruszenie zakazów lub niedopełnienie obowiązków wynikających ze środków ograniczających.
Kary będą mogły być nakładane m.in. za udostępnianie środków finansowych lub zasobów gospodarczych podmiotom objętym sankcjami, niezamrożenie aktywów pomimo takiego obowiązku, a także dokonywanie transakcji lub świadczenie usług z naruszeniem obowiązujących zakazów.
Kary będą groziły również za obchodzenie sankcji, w tym ukrywanie majątku podlegającego zamrożeniu, przekazywanie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji dotyczących własności albo beneficjenta rzeczywistego aktywów, niedopełnienie określonych obowiązków informacyjnych oraz świadomy udział w działaniach zmierzających do obejścia zakazów.
Administracyjna kara pieniężna będzie nakładana w drodze decyzji administracyjnej i będzie mogła wynieść do 20 mln zł.
Podsumowanie
Projekt ustawy o środkach ograniczających przewiduje rozszerzenie krajowych instrumentów służących egzekwowaniu sankcji. Obejmuje m.in. zamrażanie aktywów, wykluczenie z postępowań o udzielenie zamówień publicznych, ograniczenia w rozporządzaniu udziałami lub akcjami podmiotów objętych sankcjami, a także możliwość ustanowienia przymusowego zarządu nad majątkiem i przejęcia jego własności za odszkodowaniem.
Projekt zakłada, że decyzje o zastosowaniu krajowych środków ograniczających będą natychmiast wykonalne, a wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzyma automatycznie ich skutków.
Wątpliwości może budzić szeroki zakres przesłanek stosowania krajowych środków ograniczających. Odwołują się one m.in. do zagrożeń dla demokracji i praworządności, określonych powiązań z osobami lub podmiotami objętymi sankcjami oraz wspierania obcej ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym. Takie ujęcie może pozostawiać organom stosującym przepisy istotny zakres uznania przy ocenie, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do nałożenia sankcji.
Na obecnym etapie opisane rozwiązania stanowią propozycje legislacyjne i mogą ulec zmianie w toku dalszych prac nad projektem ustawy.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Stan prawny na dzień 19 października 2026 r.
Autor:
