Prywatne finansowanie kultury i sztuki w Polsce doczekało się pierwszego kompleksowego opracowania wskazującego, jak powinny wyglądać nowoczesne ramy prawne dla mecenatu. 29 października 2026 r. ukazał się raport otwarcia „Społeczne finansowanie kultury – rozwiązania formalno-prawne”, przygotowany pod auspicjami Narodowego Centrum Kultury we współpracy z UN Global Compact Network Poland. W gronie prawników i doradców, których praca ekspercka złożyła się na ten dokument, znaleźli się mec. Alicja Gilarska i mec. Rafał Knap z Kancelarii Graś i Wspólnicy.
Raport otwarcia – skąd się wziął i co go wyróżnia
Prace nad raportem zainicjowano w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej. Dokument powstał pod honorowym patronatem Małgorzaty Kidawy-Błońskiej, Marszałek Senatu, a jego wydanie dofinansował Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego – resort kierowany przez Martę Cienkowską objął inicjatywę swoim wsparciem merytorycznym. Głównym autorem opracowania jest dr hab. Waldemar Karpa, prof. Akademii Leona Koźmińskiego, a nad poszczególnymi rozdziałami pracował szerszy zespół ekspertów prawa i ekonomii kultury, rekomendowany m.in. przez trzy duże organizacje pracodawców – Pracodawców RP, Konfederację Lewiatan i Polską Radę Biznesu.
Raport został oficjalnie zaprezentowany podczas II Forum Mecenatu Kultury we Wrocławiu. Jak podkreśla Marszałek Kidawa-Błońska we wstępie do dokumentu, to zamknięcie pewnego etapu prac i jednocześnie punkt wyjścia do dalszych działań legislacyjnych.
Autorzy raportu wskazują, że polski model finansowania kultury – oparty niemal wyłącznie na środkach publicznych – nie przystaje już do skali gospodarki i zamożności społeczeństwa. Punktem odniesienia dla proponowanych rozwiązań są sprawdzone systemy zachęt fiskalnych funkcjonujące od lat we Francji, Włoszech i Niemczech, gdzie prywatny mecenat odgrywa istotną rolę w finansowaniu kultury.
Siedem obszarów szczegółowych rozwiązań
Trzon raportu stanowi rozdział poświęcony szczegółowym opracowaniom postulowanych zmian, obejmujący siedem obszarów:
- Mecenat prywatny a kształcenie artystyczne – rozwiązania wspierające finansowanie edukacji i stypendiów dla twórców ze środków prywatnych.
- Partnerstwo publiczno-prywatne w kulturze – rekomendacje dotyczące wspólnych wytycznych MFiPR i MKiDN dla sektora kultury oraz propozycja docelowej, odrębnej ustawy o partnerstwie specjalnym dla dziedzictwa kulturowego, wzorowanej na rozwiązaniach włoskich.
- Przeznaczenie części środków z kar umownych z zamówień publicznych na cele kulturalne.
- Liberalizacja zasad wywozu dzieł sztuki za granicę – uproszczenie i doprecyzowanie procedury wydawania pozwoleń wywozowych.
- Nowelizacja przepisów o podatkach i opłatach lokalnych w zakresie rynku sztuki – nowe zwolnienie z podatku od nieruchomości dla obiektów udostępnianych publicznie na cele kulturalne, niezależnie od formy prawnej ich właściciela.
- Preferencyjne stawki VAT na obrót dziełami sztuki, przedmiotami kolekcjonerskimi i antykami oraz na usługi kulturalne.
- Ulgi na kulturę w podatkach dochodowych (PIT i CIT) dla darczyńców i mecenasów.
Raport zawiera też propozycję tekstu samej ustawy – projektu „o społecznym finansowaniu kultury” – jako konkretny punkt wyjścia do dalszych prac legislacyjnych.
Udział Kancelarii Graś i Wspólnicy w pracach nad raportem
Mec. Alicja Gilarska i mec. Rafał Knap byli częścią grona prawników i doradców podatkowych z kilkunastu kancelarii i firm doradczych, którzy – obok m.in. dr Aleksandry Auleytner z kancelarii Domański Zakrzewski Palinka – konsultowali projektowane rozwiązania w ramach prac zespołu roboczego koordynowanego przez Narodowe Centrum Kultury. Mec. Knap koncentrował się na zagadnieniach podatkowych, w tym na propozycjach dotyczących podatku od nieruchomości i ulg w PIT/CIT, natomiast mec. Gilarska – na kwestiach związanych z nieruchomościami i instrumentami majątkowymi służącymi mecenatowi kultury.
„Cieszymy się, że mogliśmy uczestniczyć w pracach nad pierwszym w Polsce tak kompleksowym opracowaniem dotyczącym prawnych ram prywatnego mecenatu kultury. Zależało nam, aby proponowane rozwiązania były nie tylko atrakcyjne podatkowo, ale też transparentne i realnie dostępne dla różnych grup mecenasów – od dużych firm po indywidualnych kolekcjonerów” – mówią mec. Gilarska i mec. Knap.
Co dalej
Opublikowany raport otwarcia to – jak podkreślają jego autorzy – zamknięcie pierwszego etapu prac i otwarcie kolejnego: zawarta w nim propozycja tekstu ustawy będzie teraz przedmiotem dalszych konsultacji, w tym z Ministerstwem Finansów, zanim trafi formalnie do Senatu jako projekt w trybie inicjatywy senackiej, a następnie – do Sejmu. Kancelaria Graś i Wspólnicy będzie na bieżąco informować o postępach tych prac oraz o praktycznych konsekwencjach proponowanych rozwiązań dla osób i instytucji zaangażowanych w finansowanie kultury.
Link do raportu: KLIK
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Autor:
