W dzisiejszym artykule z cyklu pt. „Wtorkowe Poranki dla Budowlanki” kontynuujemy tematykę związaną z planami miejscowymi. Proces planowania przestrzennego w Polsce, w tym uchwalanie oraz zmiany miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (MPZP), od lat jest przedmiotem krytyki ze względu na swoją przewlekłość i złożoność. W odpowiedzi na te wyzwania ustawodawca zdecydował się na nowej instytucji nazywając ją uproszczoną procedurę planistyczną. Jej głównym celem jest zwiększenie elastyczności systemu planowania przestrzennego oraz skrócenie czasu potrzebnego na uchwalenie lub zmianę MPZP w określonych sytuacjach.
Zgodnie z obowiązującymi od września 2023 r. przepisami, uproszczona procedura może być zastosowana wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Szczegółowy katalog określony został w art. 27b ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i obejmuje w szczególności
- uchwalenie lub zmianę planu miejscowego w zakresie lokalizacji instalacji OZE innych niż elektrownie wiatrowe,
- zmiany w MPZP wynikające z konieczności dostosowania planu do obowiązujących przepisów prawa (np. prawa ochrony środowiska, prawa budowlanego, ale też aktów prawa miejscowego),
- zmiany w MPZP, które mają na celu uwzględnienie wyników przeprowadzonych ocen oddziaływania na środowisko lub innych analiz środowiskowych,
- zmiany w MPZP, które dotyczą wyłącznie niewielkich korekt funkcjonalnych lub technicznych, niezmieniających istotnie ustaleń planu (np. zmiana kolorystyki obiektów lub dachów, zmiana liii rozgraniczających terenów o innych funkcjach),
- zmiany przeznaczenia terenu niewprowadzające zwiększenia oddziaływania na środowisko, ograniczających zabudowę i zagospodarowanie sąsiednich nieruchomości.
Tym samym uproszczona procedura nie może być stosowana do wprowadzania nowych, kompleksowych planów zagospodarowania lub do zmian o charakterze strategicznym – nadal obowiązuje wówczas pełna, klasyczna procedura planistyczna.
Nowelizacja wprowadziła ograniczenie formalnych etapów procesu planistycznego. Poniżej prezentujemy główne elementy uproszczonej procedury.
Proces rozpoczyna się od ogłoszenia wójta/burmistrza/prezydenta miasta o przystąpieniu do sporządzenia MPZP lub jego zmiany z zastępowaniem postępowania uproszczonego. Uproszczona procedura nie obejmuje procesu składania wniosków na etapie przystąpienia.
Zasada partycypacji społecznej zachowana zostaje, ale w formie uproszczonej. Przewiduje się krótszy minimalny termin składania uwag (14 dni zamiast 21), a liczba spotkań z mieszkańcami może być ograniczona Proces uzgadniania i opiniowania projektu planu z organami zewnętrznymi również został uproszczony. Również do niego zastosowano skrócony termin 14 dni.
Jednocześnie na zastosowanie uproszczonej procedury wymagana jest zgoda wojewody, o którą organ wykonawczy gminy występuje równocześnie z przeprowadzeniem konsultacji społecznych oraz występowaniem o opinie i uzgodnienia. Wojewoda może jednak odmówić swojej zgody, jeśli projekt MPZP albo jego zmiany nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie. Jeśli projektowany MPZP nie otrzyma zgody wojewody na zastosowanie uproszczonej procedury lub wprowadzone do niego zmiany w wyniku uzgadniania i konsultowania projektu spowodują, że nie będzie on spełniał warunków zastosowania uproszczonej procedury.
Po zakończeniu konsultacji i uzgodnień projekt trafia pod obrady rady gminy. Po jego uchwaleniu i publikacji w dzienniku urzędowym województwa zmiana MPZP wchodzi w życie.
Od 1 lipca 2027 r. informacje o procedurze planistycznej będą też obowiązkowo publikowane w Rejestrze, o którym pisaliśmy w artykule #172.
Celem wprowadzenia uproszczonej procedury było usprawnienie planowania przestrzennego bez rezygnacji z jego transparentności i zgodności z prawem. Do kluczowych korzyści należą:
- skrócenie czasu trwania procedury – zamiast kilku lat zmiana planu może zostać wprowadzona nawet w kilka miesięcy;
- zwiększenie efektywności planowania – możliwość szybkiej reakcji gminy na zmiany prawne lub środowiskowe;
- elastyczność – możliwość bieżącego korygowania planów bez konieczności uruchamiania pełnej procedury.
Choć uproszczona procedura stanowi pewien krok naprzód, jej stosowanie nie jest pozbawione wyzwań, gdyż:
- wymaga precyzyjnej interpretacji przepisów – gmina musi dokładnie ocenić, czy dana zmiana kwalifikuje się do uproszczenia;
- istnieje ryzyko nadużyć – np. traktowania poważnych zmian jako drobnych korekt;
- konieczność uzyskania zgody wojewody już w trakcie procedury planistycznej w razie ewentualnej odmowy także może skutkować wydłużeniem całego procesu.
Dlatego każda decyzja o zastosowaniu uproszczonej procedury powinna być poprzedzona analizą prawną i urbanistyczną.
Podsumowując, uproszczona procedura uchwalania i zmiany MPZP, wprowadzona nowelizacją ustawy z lipca 2023 r., to odpowiedź na wieloletnie problemy związane z przewlekłością procesów planistycznych w Polsce. Jej stosowanie może znacząco zwiększyć dynamikę działań planistycznych w gminach, jednak wymaga rozwagi i odpowiedzialności. Zachowanie równowagi pomiędzy efektywnością a transparentnością będzie w tych przypadkach kluczowe.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 15 lipca 2025 r.
autor:
redaktor cyklu:
