W dzisiejszym artykule z cyklu „Prawnik na roli” przedstawimy Państwu krótką analizę dotyczącą złożonego przez Prezydenta RP Karola Nawrockiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony polskiego rolnictwa („Projekt Nowelizacji”).
Projekt trafił do Sejmu 12 sierpnia 2025 r. i zamierza wprowadzić dwie zmiany do treści fundamentalnych ustaw dla obrotu cywilnoprawnego dotyczącego ziemi rolnej w Polsce – ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego („u.k.u.r.”) oraz ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw („u.w.s.n.”). W dzisiejszym artykule omówimy dla Państwa zmiany, jakie zostaną wprowadzone w u.k.u.r.
Pierwsza z wyżej wskazanych ustaw dotyczy obrotu pomiędzy prywatnymi uczestnikami rynku i tym samym jej zakres, jak i daleko płynące konsekwencje dotyczącą każdego z rolników w Polsce. Główne założenia u.k.u.r. dotyczą między innymi zasad dotyczących sprzedaży nieruchomości rolnej, pojęcia rolnika indywidualnego i jego publicznoprawnych obowiązków, kompetencji KOWR w przedmiocie prawa pierwokupu, limitów ilościowych (oraz odstępstw) dotyczących powierzchni gospodarstw rolnych oraz obowiązku związanego z prowadzeniem gospodarstw rolnych osobiście.
Warto zauważyć, że jest to ustawa o uniwersalnym zastosowaniu do nieruchomości rolnych w rozumieniu art. 461 k.c. o powierzchni użytków rolnych większej niż 0,3 ha, z wyłączeniem nieruchomości z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne. W tym zakresie art. 1a u.k.u.r. wprowadza także wyłączenia dotyczące przede wszystkich właśnie nieruchomości rolnych należących do Skarbu Państwa, stanowiących drogi wewnętrzne, a także gruntów pod stawami, stanowiących co najmniej 70%. U.k.u.r., a także jej kryteria definicyjne i zakres podmiotowy stanowią przy tym zaawansowane wyznanie aktualne i są przedmiotem wielu opracowań, natomiast na potrzebę niniejszego artykułu wystarczy jedynie wyraźnie podkreślić, że jest to ustawa o podstawowym znaczeniu dla każdego polskiego rolnika i jego planowana nowelizacja może dotyczyć praktycznie wszystkich uczestników obrotu.
Druga zaś dotyczy obrotu nieruchomościami, które należą do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, tj. do gruntów rolnych należących do Państwa, które są zarządzone przez KOWR. Przechodząc do planowanych zmian wskazujemy, że Projekt Nowelizacjizakłada zmianę preambuły do u.k.u.r., która w obecnym kształcie brzmi ona następująco:
– W celu wzmocnienia ochrony i rozwoju gospodarstw rodzinnych, które w myśl Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowią podstawę ustroju rolnego Rzeczypospolitej Polskiej, dla zapewnienia właściwego zagospodarowania ziemi rolnej w Rzeczypospolitej Polskiej, w trosce o zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego obywateli i dla wspierania zrównoważonego rolnictwa prowadzonego w zgodzie z wymogami ochrony środowiska i sprzyjającego rozwojowi obszarów wiejskich, uchwala się niniejszą ustawę.”
Proponowana zmiana zakłada ujęcie jej w sposób następujący:
,,W poczuciu szczególnej odpowiedzialności za przyszłość polskiego rolnictwa i bezpieczeństwo żywnościowe obywateli, dostrzegając pogłębiające się trudności gospodarcze w Europie oraz rosnące zagrożenia płynące z napływu produktów rolnych spoza granic Unii Europejskiej, w przekonaniu, że polskie rolnictwo oparte na gospodarstwach rodzinnych, wymaga dziś realnej ochrony i wsparcia, kierując się wspólną wolą polityczną i społeczną obrony krajowej produkcji rolnej jako fundamentu niezależności, bezpieczeństwa i dobrobytu Rzeczypospolitej Polskiej, uznając, że w obecnych okolicznościach obowiązkiem władz publicznych jest podejmowanie konsekwentnych i systemowych działań służących trwałemu wzmocnieniu krajowego rolnictwa i obronie interesów polskich rolników, przyjmując, że niniejsza ustawa stanowi jeden z elementów realizacji tej polityki oraz narzędzie służące ochronie polskiej produkcji rolnej jako całości, uchwala się niniejszą ustawę.”.
Z treści Projektu Nowelizacji wynika, że wyraźnie zaakcentowano zwiększenie udziału państwa w obrocie, głównie poprzez postulowane „konsekwentne i systemowe” działania.
Z przyczyn oczywistych projekt aktu nie odnosi się wprost do poszczególnych planów umów gospodarczych, takich jak Mercosur (o którym pisaliśmy w poprzednim artykule „Prawnika na roli”), lecz w sposób jednoznaczny i stanowczy potwierdza, że polskie rolnictwo powinno być oparte na gospodarstwach rodzinnych i taką właśnie formę prowadzenia działalności rolniczej ustawa ma preferować. Projekt ten eksponuje także wartość wzmocnienia krajowego rolnictwa i odnosi się także do wspólnej woli politycznej i społecznej co może także wskazywać, że stanowi on wyraz uniwersalnej aprobaty i zachęty do ujednolicenia stanowiska w tej kwestii wszystkich ugrupowań politycznych w Polsce.
Projekt preambuły akcentuje też silną rolę Polski w Unii Europejskiej, który też jako świadomy obserwator dostrzega dziejące się obecnie przemiany ekonomiczne, w ramach których niektóre państwa UE (w tym szczególności Państwa tzw. EU-15, „starej piętnastki”, a więc państw, które tworzyły Unię przed jej rozszerzeniem w 2004 r. na państwa dawnego bloku radzieckiego) znajdują się w obecnie w kryzysie gospodarczym, odczuwalnym także w sferze produkcji rolnej.
Informujemy Państwa, iż będziemy bacznie obserwować dalsze losy wspomnianego projektu ustawy, a już teraz zapraszamy Państwa do kolejnego artykułu, w którym przedstawimy zmiany, które niniejsza nowelizacja wprowadzi do u.s.w.n.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 21 sierpnia 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
