Sprawy warszawskich nieruchomości, przejętych bezprawnie w czasach PRL na mocy tzw. dekretu Bieruta, wciąż budzą ogromne emocje i nie zostały w pełni zakończone. Choć zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego (KPA) miały wprowadzić „grubą kreskę”, najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego pokazuje, że walka o sprawiedliwość i odszkodowania na drodze cywilnej wciąż jest możliwa.
Bariera 30 lat – Nowelizacja KPA z 2021 roku
Kluczowym wyzwaniem dla spadkobierców stała się nowelizacja KPA z 16 sierpnia 2021 roku. Wprowadziła ona mechanizm, zgodnie z którym:
- Postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wszczęte po upływie 30 lat od ich doręczenia lub ogłoszenia, nie mogą być kontynuowane.
- Niezakończone postępowania wszczęte przed wejściem w życie noweli, a dotyczące decyzji sprzed ponad 30 lat, podlegają umorzeniu z mocy prawa.
Dla wielu rodzin oznaczało to zablokowanie drogi do odszkodowania za utracone mienie, gdyż stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest zazwyczaj niezbędnym prejudykatem w procesie cywilnym.
Sprawa kamienicy przy ul. Środkowej: Trzecie pokolenie walczy o prawdę
Niedawny wyrok NSA (sygn. akt I OSK 467/23) daje jednak nową nadzieję. Sprawa dotyczyła kamienicy na warszawskiej Pradze, wywłaszczonej w 1950 roku na rzekome cele wojenne.
- W 1957 roku ówczesny właściciel złożył wniosek o zwrot budynku lub odszkodowanie.
- Wniosek ten przez dziesięciolecia nie został rozpoznany przez organy administracji.
- Po latach spadkobierczyni (wnuczka właściciela) domagała się zmiany decyzji i zasądzenia odszkodowania.
Ministerstwo Rozwoju, opierając się na nowych przepisach, umorzyło postępowanie, uznając, że termin 30-letni upłynął w 1980 roku.
Przełomowe stanowisko sądów administracyjnych
Wojewódzki Sąd Administracyjny, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, nie zgodziły się na tak uproszczone traktowanie sprawy.
- WSA uznał decyzję Ministra za przedwczesną, wskazując na zbyt lakoniczne uzasadnienie braku możliwości rozpoznania sprawy.
- NSA uchylił wyrok WSA do ponownego rozpatrzenia, ale z konkretnymi wytycznymi: Sąd I instancji musi merytorycznie zbadać znaczenie wniosku z 30 grudnia 1957 roku.
Pełnomocnicy spadkobierców argumentowali skutecznie, że umorzenie toczącego się postępowania (wynikającego z nierozpoznanego wniosku sprzed lat) uderza w konstytucyjną zasadę praw nabytych. Co istotne, podnoszono również, że samo przejęcie nieruchomości było bezprawne, gdyż wojsko nigdy nie władało budynkiem, a gmina przez lata wynajmowała tam mieszkania lokatorom.
Co to oznacza dla innych spadkobierców?
Wyrok NSA z 24 lutego 2026 r. stanowi jasny sygnał: organy administracji nie mogą automatycznie umarzać spraw, ignorując historyczne wnioski, które nigdy nie doczekały się rzetelnego rozpatrzenia.
Jeśli Twoja rodzina składała wnioski o zwrot mienia lub odszkodowanie jeszcze w latach 50. lub 60., a państwo na nie nie odpowiedziało, nowelizacja KPA z 2021 roku może nie stanowić ostatecznej bariery w dochodzeniu roszczeń.
Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy prawnej, szczególnie w zakresie badania ciągłości postępowań i charakteru rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji wywłaszczeniowych.
Nasza kancelaria specjalizuje się w trudnych sprawach odszkodowawczych dotyczących nieruchomości. Jeśli potrzebują Państwo analizy dokumentacji historycznej w kontekście najnowszego orzecznictwa NSA, zapraszamy do kontaktu.z reprezentację w sporach o odszkodowanie przed sądami wszystkich instancji.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 22 kwietnia 2026 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
