Status dziecka jako osoby szczególnie chronionej w świetle RODO
Wstęp
Dzieci należą do najbardziej narażonych użytkowników internetu, a ich dane osobowe – zgodnie z RODO – wymagają szczególnej ochrony. Powodem jest m.in. brak pełnej świadomości konsekwencji udostępniania informacji online, ryzyko manipulacji oraz profilowania komercyjnego. W praktyce oznacza to, że administrator danych musi stosować wobec danych dzieci wyższe standardy bezpieczeństwa, transparentności oraz weryfikacji zgody. Ten artykuł w sposób praktyczny wyjaśnia, jakie prawa przysługują dzieciom wynikające z RODO, jakie obowiązki mają administratorzy oraz jak wygląda prawidłowe przetwarzanie danych małoletnich w usługach online i offline.
Czy RODO wprowadza odrębne przepisy dotyczące dzieci?
RODO nie tworzy osobnego działu dotyczącego danych dzieci, ale motyw 38 rozporządzenia wprost wskazuje, że dzieci wymagają „szczególnej ochrony”. RODO traktuje dziecko jako osobę, której prawa i wolności są bardziej zagrożone, dlatego wszystkie przepisy, które mogą być interpretowane szerzej lub węziej, należy interpretować na korzyść dziecka.
Najważniejsze źródła ochrony dzieci w RODO to:
- Motyw 38 RODO – kluczowy sygnał interpretacyjny.
- Art. 6 RODO – interesy dziecka mają pierwszeństwo przed interesem administratora.
- Art. 8 RODO – zasady wyrażania zgody w usługach społeczeństwa informacyjnego.
- Art. 12–14 RODO – obowiązek przekazywania informacji „jasnym i prostym językiem”.
- Art. 22 RODO – zakaz podejmowania wobec dzieci decyzji opartych wyłącznie na automatyzacji.
- Art. 25 RODO – privacy by design & privacy by default.
Ochrona dziecka nie wynika z jednego przepisu, lecz z całej konstrukcji rozporządzenia.
Dlaczego dane dzieci podlegają szczególnej ochronie?
Dane dzieci są chronione w sposób szczególny, ponieważ małoletni nie rozumieją w pełni ryzyka i konsekwencji udostępniania informacji o sobie.
Najważniejsze ryzyka:
1. Utrwalanie informacji na lata
Dane udostępnione w wieku 10–13 lat mogą „wrócić” w dorosłym życiu – np. w procesach rekrutacyjnych, w kontaktach społecznych lub przy ocenie zdolności kredytowej (cyfrowe ślady).
2. Podatność na manipulację
Małoletni są bardziej wrażliwi na:
- techniki wpływu w reklamach,
- mechanizmy FOMO,
- targetowanie behawioralne,
- dark patterns.
3. Ryzyko komercyjnego profilowania
Profilowanie dzieci dla celów marketingowych jest oceniane bardzo restrykcyjnie – w wielu przypadkach jest wręcz niedopuszczalne.
4. Zwiększona szkodliwość naruszeń
Wycieki danych dzieci mogą mieć skutki na lata, a nie tylko „chwilowe”, jak u dorosłych użytkowników.
Kiedy zgoda rodzica jest wymagana przy przetwarzaniu danych dziecka?
Zgoda rodzica jest obowiązkowa, gdy usługa społeczeństwa informacyjnego jest oferowana bezpośrednio dziecku poniżej 16 lat.
Dotyczy to m.in.:
- aplikacji i gier internetowych,
- platform edukacyjnych,
- mediów społecznościowych,
- newsletterów dla dzieci,
- rejestracji kont w sklepach online.
Zgoda rodzica jest wymagana tylko wtedy, gdy:
- Usługa jest skierowana do dziecka,
- Podstawą przetwarzania jest zgoda,
- Dziecko nie ukończyło 16 lat.
Jak administrator powinien zweryfikować zgodę rodzica?
Wymagany jest rozsądny mechanizm weryfikacji, np.:
- weryfikacja e-mail + oświadczenia rodzica,
- płatność o wartości 1 zł na konto rodzica,
- logiczne kroki potwierdzające relację rodzic–dziecko.
Niedozwolone są metody:
- inwazyjnych (np. przesyłania skanów dokumentów),
- nieadekwatnych (np. żądania NIP lub PESEL).
Jakie informacje administrator musi przekazać dziecku?
Muszą być:
- proste,
- zrozumiałe,
- zwięzłe,
- najlepiej z elementami graficznymi.
Administrator powinien zapewnić:
- plain language,
- unikanie prawniczego żargonu,
- ikonografiki,
- komunikaty interaktywne,
- zrozumiałe przykłady.
Czy można profilować dzieci w celach marketingowych?
Co do zasady nie.
Profilowanie jest dopuszczalne wyłącznie w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Zakazane praktyki:
- reklamy behawioralne dla dzieci,
- projektowanie treści zwiększających czas ekranowy,
- sprzedaż danych,
- dark patterns zachęcające do zakupów.
Jak stosować zasadę privacy by design w usługach dla dzieci?
Administrator powinien:
Privacy by design i privacy by default oznacza, że systemy tworzone dla dzieci muszą domyślnie chronić ich dane w maksymalnym zakresie.
Administrator powinien:
1. Zapewnić domyślne ustawienia prywatności
- prywatny profil,
- brak lokalizacji,
- wyłączone funkcje społecznościowe,
- brak publicznych list znajomych.
2. Ograniczyć zbierane dane
Minimalizacja danych musi być wykazana.
3. Eliminować dark patterns
- zakazane domyślne zgody,
- ukryte przyciski,
- utrudnienia w wycofaniu zgody.
4. Wykonać DPIA
W usługach dla dzieci – praktycznie zawsze wymagane.
Jeżeli projekt dotyczy dzieci, DPIA jest w praktyce obowiązkowa.
Jakie konsekwencje ponosi administrator za naruszenie danych dzieci?
UODO ocenia:
- zrozumienie ryzyka,
- wdrożone zabezpieczenia,
- wykonanie DPIA,
- prawidłową weryfikację zgód,
- język komunikacji.
Kary: do 20 mln EUR lub 4% obrotu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy dziecko może samodzielnie wyrazić zgodę na przetwarzanie danych?
Tak, ale tylko w zakresie usług społeczeństwa informacyjnego i wyłącznie jeśli ma co najmniej 16 lat (w Polsce). W pozostałych przypadkach – zgoda rodzica.
Czy szkoła musi mieć zgodę rodzica na publikację zdjęć dzieci?
Tak, jeśli podstawą przetwarzania jest zgoda. Jednak szkoła może przetwarzać dane na innej podstawie (np. realizacja obowiązku prawnego).
Czy można analizować zachowania dzieci w aplikacjach edukacyjnych?
Tak, ale tylko gdy jest to niezbędne do świadczenia usługi, a dane są zminimalizowane i odpowiednio zabezpieczone.
Czy dziecko może sprzeciwić się przetwarzaniu danych?
Tak – prawo sprzeciwu przysługuje każdemu, w tym dziecku. Administrator musi umożliwić złożenie sprzeciwu w sposób prosty i zrozumiały.
Czy administrator może udostępniać dane dziecka partnerom reklamowym?
Co do zasady – nie. Takie działania są oceniane jako niezgodne z RODO.
Podsumowanie i rekomendacje
Dziecko jako osoba szczególnie chroniona w RODO wymaga od administratorów wdrożenia wyższych standardów bezpieczeństwa, minimalizacji danych i transparentności. Administratorzy powinni:
- stosować prosty język,
- unikać profilowania marketingowego,
- wdrożyć privacy by design,
- weryfikować zgody rodzicielskie,
- dokumentować ryzyka (DPIA).
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna
Stan prawny na dzień 18 listopada 2025 r.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna
Stan prawny na dzień 18 listopada 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
