Sejm 15 maja 2026 r. uchwalił niezwykle istotną dla przedsiębiorców nowelizację Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu karnego skarbowego. Przepisy, które mają wejść w życie już 1 października 2026 r., wprowadzają dwie fundamentalne zmiany, z których jedna jest od dawna wyczekiwana, a druga budzi ogromne i uzasadnione kontrowersje. Zmiany te (o ile wejdą w życie) diametralnie przemodelują to, w jaki sposób firmy i obywatele będą chronieni przed działaniami fiskusa w kontekście upływu czasu.
Koniec instrumentalnego wszczynania postępowań
Pierwszą z nowości, w założeniu korzystną, jest projektowane uchylenie art. 70 par. 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zmiana ta eliminuje możliwość zawieszania biegu terminu przedawnienia w związku z samym wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Postulat o uchylenie tego przepisu od lat był podnoszony w dyskusji publicznej. Często był on bowiem nadużywany ze strony urzędów skarbowych. Postępowania skarbowe były bowiem wszczynane tuż przed upływem standardowego, pięcioletniego terminu, wyłącznie w celu przerwania biegu przedawnienia.
Choć usunięcie tej niekorzystnej regulacji jest krokiem w dobrą stronę, diabeł niestety tkwi w szczegółach. Zgodnie z przepisami przejściowymi stare zasady będą nadal obowiązywać w stosunku do już trwających postępowań. Co więcej, skarbówka zachowa prawo do wszczynania postępowań na starych zasadach przed upływem okresu przedawnienia liczonego od początku obowiązywania nowych przepisów, co oznacza, że mechanizm ten może funkcjonować nawet do końca 2031 r.. Dodatkowym czynnikiem osłabiającym tę zmianę jest wprowadzenie nowej przesłanki – przedawnienie ulegnie zawieszeniu z chwilą wszczęcia postępowania w sprawie unikania opodatkowania, co może stanowić nową furtkę dla administracji skarbowej.
Fiskus upomni się o należności nawet po wielu latach
Druga zmiana, która wywołuje sprzeciw wielu środowisk prawniczych, polega na uchyleniu art. 44 par. 2 Kodeksu karnego skarbowego. Dotychczas przepis ten gwarantował ważną zasadę: karalność przestępstwa skarbowego, które polegało na uszczupleniu należności publicznoprawnej, ustawała wraz z przedawnieniem tej samej należności. Po wykreśleniu tego przepisu urzędnicy otrzymają prawo do dochodzenia przedawnionego podatku od obywatela lub przedsiębiorcy na drodze procesu karnego.
Jakby tego było mało, projekt wprowadza do Kodeksu karnego skarbowego nowy art. 15 par. 1a. Przepis ten nakłada na sprawcę czynu zabronionego obowiązek uiszczenia równowartości pieniężnej uszczuplonej należności publicznoprawnej, nawet pomimo faktu, że należność ta uległa już przedawnieniu. W praktyce stworzy to sytuację, w której przedawnione zobowiązanie podatkowe nadal będzie mogło być skutecznie egzekwowane w ramach postępowania karnoskarbowego. Doprowadzi to do możliwości nakładania kar i dochodzenia należności nawet po kilkunastu latach od powstania zobowiązania, także wtedy gdy przedsiębiorcy nie mają już obowiązku przechowywać dokumentacji księgowej.
Ministerstwo Finansów twierdzi natomiast, że rozwiązanie to, zapobiegnie skracaniu okresu karalności najpoważniejszych przestępstw skarbowych, na przykład w sprawach dotyczących karuzel podatkowych. Resort twierdzi również, że nowe narzędzie nie będzie wymierzone w zwykłe pomyłki, jednak takie zapewnienia i ograniczenia nie znalazły się bezpośrednio w treści uchwalonej ustawy.
Nowelizacja uchwalona w połowie maja pozbawia podatników fundamentalnej gwarancji bezpieczeństwa, jaką dotychczas było przedawnienie zobowiązania. Choć ustawodawca eliminując mechanizm instrumentalnego wszczynania postępowań spełnił część postulatów biznesu, to jednocześnie odebrał ustrojową tarczę chroniącą przed niekończącymi się roszczeniami państwa. Planowane na październik zmiany oznaczają, że dla fiskusa przedawnienie podatku przestanie być nieprzekraczalną barierą. Zanim jednak do tego dojdzie projekt musi zostać uchwalony przez Senat oraz zostać podpisany przez Prezydenta.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 18 maja 2026 r.
Autor/Redaktor cyklu:
