Sejm uchwalił nowelizację ustawy o podatku od towarów i usług. Zmiany w artykule 105a ustawy o VAT mają wejść w życie już 1 października 2026 roku. Projekt przygotowany przez Ministerstwo Finansów uderza przede wszystkim w przestępczość karuzelową oraz mechanizm tak zwanych pustych faktur. Dla uczciwych przedsiębiorców oznacza to jednak konieczność znacznego uszczelnienia procedur weryfikacji kontrahentów. Przepisy drastycznie rozszerzają zakres odpowiedzialności solidarnej nabywcy za zobowiązania podatkowe sprzedawcy oraz ograniczają dotychczasową ochronę, jaką dawał Mechanizm Podzielonej Płatności.
Rozszerzenie odpowiedzialności na usługi niematerialne
Dotychczas instytucja odpowiedzialności solidarnej kojarzyła się głównie z towarami wrażliwymi, takimi jak elektronika, paliwa czy stal, które wymieniono w załączniku numer 15. Od 1 października 2026 roku do ustawy dołącza załącznik numer 16, obejmujący usługi niematerialne. Według analiz Krajowej Administracji Skarbowej oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, to właśnie usługi niematerialne stanowią jedno z głównych narzędzi generowania nieuprawnionych odliczeń VAT. Odpowiedzialnością solidarną zostaną objęte między innymi usługi doradcze, zarządcze, rachunkowo księgowe, prawne, reklamowe, badania rynku, rekrutacyjne, a także badania naukowe i prace rozwojowe. Dla wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych, usługi te w załączniku numer 16 zostały powiązane z konkretnymi symbolami klasyfikacji PKWiU.
Odpowiedzialność za usługi z załącznika numer 16 nie dotyczy drobnych transakcji. Ustawa wprowadza dwa progi, z których zastosowanie ma jeden z nich. Pierwszy z nich to próg pojedynczej faktury. Odpowiedzialność solidarna ma zastosowanie, gdy należność ogółem na fakturze przekracza 15 000 złotych lub jej równowartość w walucie obcej. Drugi to próg miesięczny u jednego dostawcy. Odpowiedzialność dotyczy wszystkich transakcji, jeżeli łączna wartość netto usług z załącznika numer 16 nabytych od jednego podmiotu w danym miesiącu przekroczy 50 000 złotych.
Warto to przeanalizować na przykładzie. Jeżeli w listopadzie 2026 roku nabędziemy usługę reklamową za kwotę 17 000 złotych brutto, transakcja przekracza 15 000 złotych, zatem znajduje do niej zastosowanie artykuł 105a ustawy o VAT. Z kolei jeżeli w grudniu 2026 roku kupimy od jednego podmiotu usługi reklamowe za 13 000 złotych brutto, badanie rynku za 25 000 złotych brutto oraz usługi rekrutacyjne za 40 000 złotych brutto, to choć żaden z dokumentów z osobna nie przekracza rażąco progu fakturowego, łączna wartość netto usług z załącznika numer 16 w miesiącu przekracza 50 000 złotych. W efekcie wszystkie te transakcje zostają objęte reżimem odpowiedzialności solidarnej.
Koniec absolutnej ochrony z MPP
Do tej pory zastosowanie Mechanizmu Podzielonej Płatności stanowiło bezwzględną tarczę ochronną dla nabywcy, ponieważ płatność na rachunek VAT wyłączała odpowiedzialność solidarną. Ministerstwo Finansów dostrzegło jednak, że nieuczciwi gracze nauczyli się czyścić rachunki VAT, przeznaczając zebrane tam środki na opłacanie kolejnych fikcyjnych faktur. Z tego powodu od 1 października 2026 roku ochrona płynąca z MPP zostaje wyłączona, jeśli zajdą określone przesłanki.
Oznacza to, że opłacenie faktury w procedurze MPP nie uchroni podatnika, jeżeli faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący, dokument podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością lub faktura stwierdza czynności, które w rzeczywistości nie zostały wykonane.
Zwyczaje rynkowe i cena a ryzyko podatnika
Warto przypomnieć, że fundamentem stosowania odpowiedzialności solidarnej pozostaje przesłanka wiedzy. Nabywca odpowiada za zaległości sprzedawcy, jeśli wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że VAT nie zostanie odprowadzony do urzędu skarbowego. Nowelizacja jednoznacznie przypomina, że uzasadnione podstawy występują w sytuacji, gdy warunki lub okoliczności transakcji odbiegały od standardów rynkowych albo gdy cena za usługi była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od ich wartości rynkowej.
Co nowelizacja oznacza w praktyce dla firm
Zmiany będą miały zastosowanie do usług, dla których obowiązek podatkowy powstanie od 1 października 2026 r. Przedsiębiorcy mają zatem niewiele czasu na dostosowanie swoich wewnętrznych procedur.
Przede wszystkim należy przeprowadzić audyt dostawców usług niematerialnych i zweryfikować, z jakimi agencjami reklamowymi, firmami doradczymi czy wywiadowniami gospodarczymi firma współpracuje. Konieczna będzie również rozbudowa procedur należytej staranności, gdyż sam przelew w MPP nie wystarczy w przypadku nawiązania współpracy z podmiotem fikcyjnym. W przypadku usług niematerialnych kluczowe stanie się skrupulatne gromadzenie twardych dowodów ich wykonania, takich jak raporty, wiadomości e mail, protokoły odbioru czy prezentacje, co pozwoli wykluczyć zarzut obrotu pustymi fakturami. Należy też zweryfikować stosowane wyceny, ponieważ nienaturalnie wysokie rabaty na usługi zarządcze czy eksperckie mogą stać się dla fiskusa sygnałem sugerującym wstąpienie w odpowiedzialność solidarną.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 10 sierpnia 2026 r.
Autor/Redaktor cyklu:
