AI Act, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 roku w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji, zakazuje manipulacji podprogowej, chroni dzieci przed algorytmami oraz zwalcza deepfake’i. Jednak mimo wskazanych zakazów nie miał kto egzekwować odpowiedzialności za ich złamanie. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 roku o systemach sztucznej inteligencji tę sytuację radykalnie zmienia: z dniem 28 października 2026 roku wchodzą w życie przepisy pozwalające egzekwować naruszenia AI Act.
Organ nadzorczy oraz jego kompetencje
Organem powołanym do nadzoru nad przestrzeganiem wskazanych przepisów będzie Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Zgodnie z przedmiotową ustawą ma ona pełnić rolę organu nadzoru rynku i pojedynczego punktu kontaktowego z instytucjami unijnymi. Przy Komisji działać będzie również Rada do spraw Sztucznej Inteligencji, organ opiniodawczo-doradczy złożony z 9–15 osób, którego opinie nie są wiążące dla Komisji.
Dla firm najważniejszy jest rozdział ustawy dotyczący przestrzegania przepisów o sztucznej inteligencji. Komisja może skontrolować przedsiębiorcę nie tylko po powzięciu informacji o naruszeniu, ale także w ramach planu kontroli czy zwykłego monitorowania rynku (art. 48).
Uprawnienia kontrolujących są dość szerokie. Mogą oni żądać dokumentów, korespondencji elektronicznej czy dostępu do systemów informatycznych. Mają również prawo sporządzać notatki i kopie, utrwalać przebieg kontroli za pomocą urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk, a także żądać wyjaśnień w sprawach związanych z przedmiotem kontroli.
Należy jednak pamiętać, że kontrola co do zasady zaczyna się najwcześniej 7 dni po doręczeniu zawiadomienia o jej wszczęciu i jest prowadzona zdalnie. Od tej zasady istnieją wyjątki. Jeżeli zachodzi podejrzenie albo znaczące prawdopodobieństwo szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych osób fizycznych, KRiBSI może w odrębnym postanowieniu zarządzić rozpoczęcie kontroli przed upływem 7-dniowego terminu oraz jej prowadzenie stacjonarnie w siedzibie firmy. Szczególną ochroną objęte są dokumenty powstałe w trakcie komunikacji firmy z adwokatem, radcą prawnym albo prawnikiem z UE. Takie materiały kontrolujący pozostawiają na miejscu, a w razie wątpliwości co do charakteru dokumentów przesądza o nim Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konsumentów.
Jakie sankcje może nałożyć KRiBSI na podmiot, który dopuścił się naruszenia?
Sankcje za nieprzestrzeganie przepisów to administracyjne kary pieniężne, których wysokość ustala się na podstawie rozdziału XII AI Act (art. 104). Ustawodawca jednak stworzył dla firm pewną furtkę bezpieczeństwa.
W przypadku, gdy firma wykonała w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji w sprawie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej działania wskazane w ostrzeżeniu, nałożona kara może być zmniejszona od 10% do 50% (art. 107). Istnieje ponadto druga ścieżka do obniżenia nałożonej kary, a mianowicie podmiot naruszający przepisy może zawrzeć tak zwany układ w sprawie nadzwyczajnego złagodzenia sankcji, wzorowany na instytucji leniency znanej z prawa konkurencji. W ramach takiego układu KRiBSI może obniżyć karę od 20% do 70%. Warto również zaznaczyć, iż w przypadku, gdy podmiot, który dokonał naruszenia, sam zgłosi naruszenie do KRiBSI, nałożona kara może być zmniejszona od 30% nawet do 90%. Co istotne, informacje i dowody uzyskane przez Komisję, mające charakter oświadczenia strony, dotychczas nieznane Komisji, nie mogą być wykorzystane jako dowód w postępowaniu, jeśli do układu nie dojdzie (art. 72 ust. 2).
Istotne regulacje mogące wesprzeć przedsiębiorców
Ciekawym aspektem ustawy, na który warto zwrócić uwagę, jest instytucja opinii indywidualnych. Pytanie zadane Komisji może dotyczyć stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego w zakresie objętym AI Act. Opinia wiąże samą Komisję oraz inne organy państwowe i jednostki organizacyjne, których opinii Komisja zasięgnęła.
Nowością, a zarazem szansą dla firm zajmujących się AI będą powołane do życia piaskownice regulacyjne. Mają to być nadzorowane środowiska testowe, w których będzie można sprawdzić innowacyjny system AI, korzystając ze wsparcia regulatora, a w określonym zakresie także z odstępstw od niektórych wymogów.
Podsumowując
Polskie prawodawstwo wciąż nie reguluje stosowania systemów AI w rekrutacji i zarządzaniu pracownikami. Otwarte pozostaje również pytanie o kształt współpracy KRiBSI z Prezesem UODO, ponieważ systemy AI często przetwarzają dane osobowe, a ustawa opisuje tę relację bardzo powierzchownie.
Dla firm wykorzystujących AI jest to ostatni moment, aby w pełni przygotować się do wdrożenia obowiązków wynikających z AI Act, ponieważ od 28 października 2026 roku każde naruszenie będzie wiązać się z potencjalną sankcją.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 14 października 2026 r.
