Rażące błędy proceduralne organu rentowego mają w szerszym zakresie pozwalać sądowi na uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sejm uchwalił zmianę Kodeksu postępowania cywilnego, która porządkuje także sposób zakończenia spraw nierozstrzygniętych merytorycznie przez organ.
Dla wielu z nas, spór z ZUS kojarzy się przede wszystkim z pytaniem, czy świadczenie przysługuje i w jakiej wysokości albo czy składki zostały prawidłowo ustalone. Zanim jednak sprawa trafi do sądu, organ rentowy musi przeprowadzić postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami. Co ma się wydarzyć, gdy na tym etapie dochodzi do poważnych uchybień po stronie organu?
Rozwiązaniem tego problemu zajął się ustawodawca, przygotowując projekt nowelizujący przepisy k.p.c., a mianowicie art. 477¹⁴, określający możliwe rozstrzygnięcia sądu rozpoznającego odwołanie od decyzji organu rentowego.
Szerszy zakres kontroli
Obecny art. 477¹⁴ § 2¹ k.p.c. przewiduje uchylenie decyzji wydanej z rażącym naruszeniem procedury, jeżeli nakłada ona na ubezpieczonego zobowiązanie, ustala jego wysokość albo obniża świadczenie. Nowelizacja odchodzi od takiego wyliczenia.
Sąd będzie mógł uchylić decyzję wydaną z rażącym naruszeniem przepisów postępowania przed organem rentowym, z wyjątkiem decyzji rozstrzygającej o prawie do świadczenia po raz pierwszy. Zakres zastosowania przepisu ma więc zostać określony szerzej, przy zachowaniu wyraźnego wyłączenia dotyczącego pierwszego rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia.
Ważna jest również zmiana sposobu sformułowania kompetencji sądu. Dotychczasowy przepis stanowi, że sąd „uchyla” decyzję. Nowe brzmienie przewiduje, że sąd „może uchylić” ją i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Powyższe oznacza, że uchylenie nie będzie zatem automatycznym następstwem stwierdzenia rażącego naruszenia procedury.
Organ otrzyma wskazówki do dalszego postępowania
Przekazując sprawę, sąd będzie wskazywał okoliczności, które organ rentowy ma obowiązek uwzględnić przy jej ponownym rozpoznaniu. Takie rozwiązanie może pomóc w usunięciu konkretnych wad postępowania i ograniczyć ryzyko ponownego wydania decyzji obarczonej tym samym błędem.
Uchylenie decyzji nie oznacza przyznania świadczenia
Dla ubezpieczonego korzystne rozstrzygnięcie proceduralne nie musi oznaczać końca sporu. Po uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy organ ponownie ją rozpozna. Wynik tego postępowania nie jest z góry przesądzony.
Nowe przepisy mogą więc zapewnić skuteczniejszą reakcję na wadliwe postępowanie, ale nie gwarantują szybszej wypłaty świadczenia ani uwzględnienia stanowiska odwołującego się. Znaczenie będzie miała ocena, czy w danej sprawie właściwe jest ponowne postępowanie przed organem, czy merytoryczne rozstrzygnięcie przez sąd.
Na chwilę obecną, projekt ustawy został przekazany do Senatu w dniu 9 października. Ostateczny kształt projektu może jeszcze ulec zmianie, niemniej jednak zapowiadane zmiany mogą wpłynąć pozytywnie na postępowania przeciwko organowi rentowemu i usprawnić ten proces.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 15 października 2026 r.
Autor / Redaktor cyklu:
