Unijne rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act) wchodzi w życie etapami, a 2 sierpnia 2026 r. to kolejna istotna data w tym procesie. Od tego dnia zaczęły obowiązywać nowe wymogi przejrzystości wobec treści i systemów generowanych przez AI. Jednocześnie, przesunięciu uległy terminy stosowania przepisów dotyczących systemów AI wysokiego ryzyka – powodem jest czas potrzebny na dostosowanie tych systemów do nowych wymogów.
Dwa nowe obowiązki w zakresie przejrzystości
Od 2 sierpnia 2026 r. podmioty udostępniające tzw. deepfake’i, rozumiane jako realistyczne obrazy, materiały audio lub wideo przedstawiające osoby, przedmioty, miejsca lub zdarzenia, które zostały sztucznie wygenerowane lub zmienione w sposób mogący wprowadzać w błąd co do ich autentyczności, muszą poinformować odbiorcę o użyciu AI. Jeżeli treść stanowi część utworu o charakterze artystycznym, twórczym, satyrycznym lub podobnym, obowiązek ogranicza się do ujawnienia faktu skorzystania z AI w sposób niezakłócający odbioru samego dzieła. Podobne złagodzenie dotyczy tekstów publikowanych w interesie publicznym, jeśli przeszły one kontrolę redakcyjną, a odpowiedzialność za publikację ponosi konkretna osoba fizyczna lub prawna. Dostawcy systemów generujących treści muszą przy tym zapewnić, aby materiały dawały się rozpoznać jako wytworzone przez AI, co w praktyce oznacza wdrożenie znaczników w formacie odczytywalnym maszynowo. Dla systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. przewidziano okres przejściowy do 2 grudnia 2026 r., a materiałów opublikowanych wcześniej nie trzeba oznaczać wstecznie.
Informowanie o kontakcie z maszyną: gdy użytkownik wchodzi w interakcję z systemem AI, a fakt ten nie jest oczywisty, co dotyczy zwłaszcza chatbotów, wirtualnych asystentów i automatycznych systemów obsługi klienta, musi zostać o tym jasno poinformowany, najpóźniej przy pierwszym kontakcie, w sposób zrozumiały i dostępny również dla osób ze szczególnymi potrzebami. Analogiczny obowiązek obejmuje wykorzystanie systemów rozpoznawania emocji oraz kategoryzacji biometrycznej, przy czym w takich przypadkach AI Act stosuje się równolegle z RODO, a nie zamiast niego.
Zanim uznamy się za w pełni gotowych – o czym pamiętać?
Po pierwsze, przesunięciu uległy terminy dla systemów AI wysokiego ryzyka. Przepisy dotyczące systemów wymienionych w załączniku III do AI Act, obejmujących m.in. zastosowania w edukacji, zatrudnieniu, dostępie do podstawowych usług, wymiarze sprawiedliwości czy migracji, zaczną obowiązywać dopiero 2 grudnia 2027 r., zamiast pierwotnie planowanego 2 sierpnia 2026 r. Systemy wysokiego ryzyka będące elementami produktów objętych unijnymi przepisami bezpieczeństwa zyskały jeszcze więcej czasu, wymogi wobec nich zaczną obowiązywać 2 sierpnia 2028 r., a nie w 2027 r., jak zakładano pierwotnie.
Po drugie, przesunięcie terminów nie oznacza, że warto wstrzymać przygotowania. Dostosowanie systemów wysokiego ryzyka wymaga zwykle zmian technicznych, organizacyjnych i umownych, a ich wdrożenie jest czasochłonne. Dodatkowy czas ma umożliwić przygotowanie norm i procedur potrzebnych do jednolitego stosowania wymogów w całej Unii, a nie odroczenie samych prac.
Po trzecie, od 2 sierpnia 2026 r. Komisja Europejska zyskuje pełne uprawnienia w zakresie egzekwowania obowiązków dotyczących modeli AI ogólnego przeznaczenia. Może w związku z tym żądać informacji i dokumentacji, przeprowadzać oceny modeli, nakładać obowiązek wdrożenia środków ograniczających ryzyko oraz sankcje.
Jak przygotować się na zmiany
Organizacje korzystające z systemów generujących treści powinny w pierwszej kolejności sprawdzić, czy publikowane przez nie materiały mogą podlegać obowiązkowi oznaczania jako deepfake, i czy istniejące mechanizmy informacyjne spełniają nowe wymogi techniczne. Firmy wykorzystujące chatboty i wirtualnych asystentów powinny zweryfikować, czy użytkownik jest jasno informowany o kontakcie z maszyną już od pierwszego kontaktu. Tam, gdzie stosowane są systemy rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej, warto zestawić obowiązki informacyjne wynikające z AI Act z wymogami RODO, tak aby oba reżimy były spełnione równolegle. Wreszcie, mimo że nowe terminy dla systemów wysokiego ryzyka wydają się odległe, warto już teraz rozpocząć prace nad zgodnością, z uwagi na złożoność zmian technicznych i organizacyjnych, jakich będą wymagały.
Podsumowując
Od 2 sierpnia 2026 r. przedsiębiorcy korzystający z systemów AI muszą liczyć się z nowymi obowiązkami przejrzystości – zarówno wobec treści generowanych przez AI, jak i wobec użytkowników wchodzących w interakcję z maszyną. Jednocześnie AI Omnibus dał więcej czasu na dostosowanie systemów wysokiego ryzyka, co nie zwalnia jednak z konieczności rozpoczęcia przygotowań już teraz. Z uwagi na złożoność nowych wymogów oraz wzmocnione uprawnienia egzekucyjne Komisji Europejskiej, warto skonsultować zakres obowiązków swojej organizacji ze specjalistą z zakresu prawa nowych technologii.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Stan prawny na dzień 3 sierpnia 2026 r.
Autor:
