Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego instytucji fundacji rodzinnej miało na celu stymulowanie wielopokoleniowej sukcesji oraz zatrzymanie kapitału w kraju. Preferencyjne zasady opodatkowania, polegające na podmiotowym zwolnieniu z podatku dochodowego od osób prawnych na etapie gromadzenia i pomnażania majątku oraz odroczeniu opodatkowania do momentu wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów, uczyniły z fundacji atrakcyjne narzędzie strukturyzacji majątkowej. Jednakże powszechność wykorzystywania fundacji w procesach transakcyjnych M&A zwróciła uwagę Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.
Kluczowym zagadnieniem interpretacyjnym stała się relacja pomiędzy ustawowym prawem podatnika do wyboru optymalnej ścieżki prawnej a zakazem nadużycia prawa. W ocenie organu skarbowego wprowadzenie udziałów lub akcji spółki kapitałowej do fundacji rodzinnej bezpośrednio przed ich zbyciem na rzecz inwestora zewnętrznego ma niejednokrotnie charakter sztucznej konstrukcji, której dominującym celem jest uniknięcie zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych po stronie wspólnika.
Stanowisko Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania
W uchwale nr 3/2025 Rada do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania dokonała dogłębnej i wieloaspektowej analizy dopuszczalności zastosowania klauzuli GAAR określonej w artykule 119a Ordynacji podatkowej do zespołu czynności obejmujących utworzenie fundacji, darowiznę akcji i ich niezwłoczną sprzedaż inwestorowi.
Uznano, że zastosowanie klauzuli GAAR jest zasadne wyłącznie w odniesieniu do tej części kwot ze sprzedaży akcji, która została niezwłocznie wytransferowana z fundacji do beneficjenta bez podjęcia realnych działań inwestycyjnych. W pozostałym zakresie, dotyczącym środków zatrzymanych w fundacji i przeznaczonych na jej cele statutowe, brak było podstaw do stwierdzenia abuzywności.
Kluczowym elementem argumentacji Rady było precyzyjne wyznaczenie tak zwanej czynności odpowiedniej. We wniosku o wydanie opinii Szef KAS stwierdził, że czynnością odpowiednią powinna być sprzedaż akcji bezpośrednio przez osobę fizyczną, a następnie przekazanie uzyskanych środków po opodatkowaniu do fundacji rodzinnej. Rada słusznie jednak zauważyła, że przyjęcie takiej hipotezy prowadziłoby do podwójnego opodatkowania tego samego kapitału, conaruszałoby zasadę proporcjonalności oraz test rozsądnego działania.
Rozsądnie działający darczyńca, chcąc wyposażyć inny podmiot w majątek, przekazuje sam składnik majątkowy, unikając zbędnych kosztów transakcyjnych i obciążeń podatkowych.
Sprzeczność z ustawą
Badanie przesłanki sprzeczności korzyści podatkowej z celem przepisu ustawy wymaga odniesienia się do istoty reżimu opodatkowania fundacji rodzinnej. Zwolnienie z podatku CIT przewidziane w artykule 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT ma służyć gromadzeniu majątku, zarządzaniu nim w interesie beneficjentów oraz realizowaniu celów sukcesyjnych. Nie jest ono jednak absolutne. Jeżeli wniesienie akcji do fundacji następuje w trakcie zaawansowanych negocjacji z inwestorem, a po dokonaniu transakcji znaczna część uzyskanej ceny zostaje wypłacona fundatorowi lub beneficjentom, fundacja pełni jedynie rolę podmiotu pośredniczącego. W takim przypadku odroczenie opodatkowania oraz zastosowanie niższej stawki podatkowej staje się sprzeczne z celem ustawowego zwolnienia. Fundacja przestaje bowiem realizować funkcję akumulacji kapitału, stając się jedynie instrumentalnym wehikułem przepływowym służącym do obniżenia zobowiązania podatkowego.
Inaczej kształtuje się ocena sytuacji, gdy uzyskane ze sprzedaży środki pozostają w strukturze fundacji rodzinnej i są reinwestowane w inne aktywa, na przykład papiery wartościowe, nieruchomości czy instrumenty finansowe. Wówczas cel w postaci pomnażania majątku rodzinnego i budowy trwałego funduszu sukcesyjnego jest w pełni realizowany. Sam fakt szybkiej sprzedaży akcji po utworzeniu fundacji nie przesądza o sztuczności, o ile aktywa nie opuszczają bez uzasadnienia struktury fundacyjnej.
Test sztuczności oraz dominujący cel gospodarczy
Ocena sztuczności sposobu działania w kontekście artykułu 119c Ordynacji podatkowej następuje poprzez pryzmat kryterium podmiotu działającego rozsądnie. W przypadku fundacji rodzinnych interpretacja ta napotyka szczególne wyzwania, gdyż cele powołania fundacji mają często charakter niematerialny, osobisty lub rodzinny, wymykający się czysto wyliczalnym miernikom ekonomicznym.
Uchwała Rady PUO podkreśla, że zbieżność czasowa pomiędzy wejściem w życie przepisów o fundacji rodzinnej a finalizacją transakcji M&A nie może sama w sobie tworzyć domniemania sztuczności. Skorzystanie przez podatnika z nowo wprowadzonego przez ustawodawcę instrumentu prawnego w pierwszym możliwym momencie jest zachowaniem racjonalnym. Jeżeli proces poszukiwania inwestora trwał od wielu lat, a uchwalenie ustawy o fundacji rodzinnej zbiegło się w czasie z zamknięciem transakcji, wybór nowej formy prawnej nie świadczy o abuzywności.
Dla obrony struktury kluczowe jest jednak przedstawienie spójnej argumentacji ekonomicznej i osobistej. Do celów uzasadniających wybór fundacji należą w szczególności ochrona majątku przed rozdrobnieniem sukcesyjnym, zapewnienie utrzymania członków rodziny w długim horyzoncie czasowym, wyeliminowanie ryzyka osobistej odpowiedzialności wspólnika z tytułu oświadczeń i zapewnień złożonych w umowie sprzedaży akcji oraz budowa profesjonalnego nadzoru nad majątkiem rodzinnym.
O czym należy pamiętać?
Opinia Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania prowadzi do sformułowania kilku kluczowych rekomendacji praktycznych dla osób planujących wniesienie aktywów transakcyjnych do fundacji rodzinnej.
Po pierwsze, kluczowe znaczenie ma sekwencja zdarzeń oraz odpowiednie udokumentowanie motywacji fundatora na długo przed sfinalizowaniem transakcji z inwestorem. Im wcześniejszy etap rozmów, na którym następuje wniesienie akcji do fundacji, tym mniejsze ryzyko uznania fundacji za podmiot sztucznie zaangażowany.
Po drugie, statuty fundacji oraz uchwały organów powinny w sposób jasny i precyzyjny określać długofalową strategię inwestycyjną oraz zasady sukcesji. Wykazanie realnego planu reinwestowania środków uzyskanych ze sprzedaży aktywów stanowi podstawowy argument chroniący strukturę przed zakwestionowaniem przez Szefa KAS.
Po trzecie, należy unikać natychmiastowych wypłat znacznych kwot z fundacji na rzecz beneficjentów tuż po otrzymaniu ceny od inwestora. Wszelkie dystrybucje powinny wynikać z faktycznych, uzasadnionych potrzeb beneficjentów określonych w statucie i mieścić się w racjonalnych granicach polityki płynnościowej fundacji.
Stosowanie klauzuli GAAR wobec fundacji rodzinnej wymaga nieustannego balansowania pomiędzy pewnością prawa a ochroną interesu publicznego. Choć fundacja rodzinna pozostaje niezwykle skutecznym i w pełni legalnym narzędziem zarządzania majątkiem, jej wykorzystanie w transakcjach sprzedaży biznesu wymaga dogłębnej analizy ryzyka podatkowego i starannego przygotowania dowodowego.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 17 sierpnia 2026 r.
Autor/Redaktor cyklu:
