Prywatne finansowanie kultury i sztuki w Polsce może wkrótce doczekać się nowoczesnych ram prawnych. W prace nad projektem ustawy, obok przedstawicieli organizacji przedsiębiorców i środowisk kultury, zaangażowani są prawnicy kilkunastu kancelarii i firm doradczych – w tym gronie znajdują się apl. radc. Alicja Gilarska i r.pr. Rafał Knap z Kancelarii Graś i Wspólnicy.
Szeroki sojusz na rzecz reformy
Inicjatywa „Mecenat kultury” to wspólne przedsięwzięcie trzech dużych organizacji pracodawców – Pracodawców RP, Konfederacji Lewiatan i Polskiej Rady Biznesu – oraz środowisk kultury, w tym Narodowego Centrum Kultury. Patronat nad projektem objęła Małgorzata Kidawa-Błońska, Marszałkini Senatu, do której docelowo trafi gotowy projekt ustawy.
Twórcy reformy wskazują, że polski model finansowania kultury – oparty niemal wyłącznie na środkach publicznych – nie przystaje już zarówno do skali gospodarki, jak i zapotrzebowania społeczeństwa na obecność i dostępność kultury. Wzorem dla proponowanych rozwiązań są sprawdzone systemy funkcjonujące od lat we Francji, Włoszech i Niemczech, gdzie prywatny mecenat odgrywa istotną rolę w finansowaniu kultury, a co za tym idzie – wspiera również rozwój turystyki kulturalnej i wizerunek gospodarki jako innowacyjnej.
Projekt ustawy ma zostać ukończony na początku 2027 r. kiedy to powinien trafić do Sejmu. Tematyka ta będzie też przedmiotem paneli dyskusyjnych podczas najbliższego Forum Ekonomicznego w Karpaczu, które odbędzie się w dniach od 8 do 10 września 2026 roku.
Siedem filarów reformy
W toku kilkumiesięcznych konsultacji eksperci wyodrębnili siedem głównych obszarów wymagających interwencji ustawodawcy, nad których realizacją obecnie pracujemy:
- Ujednolicenie stawek VAT w obrocie dobrami kultury (m.in. z 8% do 5% dla usług twórców, wstępu do muzeów, teatrów i galerii).
- Nowy typ fundacji z tzw. kapitałem żelaznym, umożliwiającej kolekcjonerom trwałe zabezpieczenie i publiczne udostępnianie prywatnych zbiorów sztuki, z podwyższonym o 50% odpisem podatkowym względem zwykłych darowizn na kulturę.
- Obowiązek prezentowania sztuki w przestrzeniach wspólnych nowych inwestycji – mechanizm typu „percent for art”, zakładający przeznaczenie 1–1,5% kosztów kwalifikowanych inwestycji budowlanej na dzieła sztuki w przestrzeniach ogólnodostępnych.
- Zwolnienia z podatku od nieruchomości dla obiektów udostępnianych nieodpłatnie na cele kulturalne przez podmioty prywatne.
- Podniesienie limitów odpisów PIT/CIT na darowizny kulturalne oraz wydłużenie okresu ich amortyzacji do 3–5 lat, tak aby mecenat kultury stał się dla biznesu równie atrakcyjny podatkowo jak sponsoring marketingowy.
- Zachęty podatkowe przy rozporządzeniach testamentowych na cele kulturalne.
- Rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego w sektorze kultury, dotąd wykorzystywanego w Polsce marginalnie mimo istniejących od 2009 r. przepisów.
Udział Kancelarii Graś i Wspólnicy w pracach nad projektem
Apl.radc. Alicja Gilarska i r.pr. Rafał Knap są częścią grona prawników i doradców podatkowych z kilkunastu kancelarii i firm doradczych, którzy – obok m.in. kancelarii DZP oraz Rymarz Zdort Maruta i pracują nad przełożeniem projektu reformy przepisów.
To wyjątkowa okazja, by współtworzyć pierwszy w Polsce kompleksowy system prawnych zachęt dla prywatnego mecenatu kultury. Zależy nam, aby powstałe rozwiązania były nie tylko atrakcyjne podatkowo, ale też transparentne i realnie dostępne dla wszystkich zainteresowanych grup– od dużych firm po indywidualnych kolekcjonerów.
Co dalej?
Ostateczny kształt przepisów zależeć będzie od dalszych konsultacji z Ministerstwem Finansów oraz od przebiegu prac ustawodawczych po formalnym złożeniu projektu.
Śledź naszą stronę, aby być na bieżąco z rozwojem inicjatywy „Mecenat kultury” – a w razie pytań dotyczących wpływu planowanej reformy na Państwa działalność, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Graś i Wspólnicy.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Autor:
