Skup nie zapłacił za zboże, warzywa albo mleko – i co teraz? Do tej pory odpowiedź mogła nie być satysfakcjonująca, ale od 13 maja 2026 r. rolnicy mają konkretny instrument ochrony – zmieniony i wzmocniony Fundusz Ochrony Rolnictwa.
Niewypłacalność skupu to jeden z najbardziej dotkliwych ryzyk w rolnictwie. Rolnik nie sprzedaje towaru do supermarketu – oddaje go w ręce pośrednika, często z kilkutygodniowym terminem płatności. Gdy skup bankrutuje, rolnik zostaje z fakturą i bez pieniędzy. Rodzina traci środki na bieżące koszty produkcji, spłatę kredytów, a często na zwykłe życie. Właśnie temu ma zapobiegać Fundusz Ochrony Rolnictwa (FOR) – publiczny system rekompensat finansowany ze składek podmiotów skupujących.
Skąd pochodzi FOR i na jakiej podstawie działa
Fundusz Ochrony Rolnictwa funkcjonuje na podstawie Ustawy z dnia 9 maja 2023 r. o Funduszu Ochrony Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 308 z późn. zm.). Mechanizm jest prosty: firmy skupujące produkty rolne odprowadzają do Funduszu odpowiedni procent od wypłacanych rolnikom należności. Gdy skup staje się niewypłacalny i nie reguluje zobowiązań, producenci rolni mogą wystąpić o rekompensatę – wypłacaną przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR).
Rekompensata obliczana jest na podstawie kwoty netto z niezapłaconych faktur. Co ważne, musi się ona mieścić w dostępnym dla wnioskodawcy limicie pomocy w rolnictwie – a właśnie ten limit przez lata był jednym z największych problemów systemu.
Co zmieniło się w maju 2026 r.
Nowelizacja ustawy o Funduszu Ochrony Rolnictwa weszła w życie 13 maja 2026 r., po podpisaniu przez Prezydenta RP 11 maja i publikacji w Dzienniku Ustaw 12 maja 2026 r. Zmiany są korzystne zarówno dla producentów rolnych, jak i dla skupów. Oto najważniejsze z nich:
- Limit rekompensat dla grup producentów rolnych, organizacji producentów i spółdzielni rolniczych wzrósł z 50 000 euro do 300 000 euro w ciągu trzech lat – czyli aż sześciokrotnie. Dotychczasowy pułap był równy limitowi przewidzianemu dla indywidualnych rolników, co nie uwzględniało specyfiki podmiotów zrzeszających wielu producentów i operujących znacznie większymi wolumenami. Wzrost limitu nie wynika z bezpośredniej zmiany kwoty w ustawie, lecz z przesunięcia rekompensat dla grup do reżimu ogólnej pomocy de minimis (rozp. Komisji (UE) 2023/2831), która przewiduje pułap 300 000 euro w trzech latach – w miejsce dotychczasowego reżimu rolniczego (rozp. 1408/2013) z limitem 50 000 euro.
- Pojawił się także drugi termin naboru wniosków: obok dotychczasowego (od 1 lutego do 31 marca), od teraz wnioski można składać również od 1 lipca do 31 sierpnia każdego roku. To oznacza, że rolnik, który straci pieniądze np. w marcu lub kwietniu, nie musi czekać prawie roku na złożenie wniosku – może to zrobić już latem.
- Dla skupów natomiast kluczowe jest zniesienie kar za nieterminowe złożenie rocznej deklaracji o wysokości wpłat na FOR. Co więcej, zgodnie z art. 3 nowelizacji, wszelkie postępowania o nałożenie takich kar wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną zostają umorzone z mocy prawa z dniem 13 maja 2026 r.
Co z wnioskami złożonymi przed wejściem ustawy w życie?
To ważna kwestia dla grup producentów, które złożyły wnioski jeszcze w 2025 r. i czekają na decyzję. Nowe przepisy przewidują możliwość zastosowania wyższego limitu 300 000 euro de minimis także do tych spraw – o ile wnioskodawca uzupełni wymagane oświadczenia lub zaświadczenia dotyczące udzielonej mu pomocy de minimis. Oznacza to, że wcześniej złożony wniosek nie musi przepaść – warto skontaktować się z KOWR i sprawdzić, czy sprawa nadal jest w toku.
Jak to wygląda w praktyce?
Spółdzielnia mleczarska, zrzeszającą kilkudziesięciu hodowców ma problemy z klientem. Duży odbiorca mleka zalega z płatnościami przez trzy miesiące i ogłasza upadłość. Łączna kwota niezapłaconych faktur przekracza 1 mln zł netto. Do tej pory spółdzielnia mogła liczyć najwyżej na rekompensatę równowartości 50 000 euro – resztę strat ponosili bezpośrednio członkowie. Po zmianach limit wzrasta do 300 000 euro, co w przeliczeniu na złotówki daje około 1,3 mln zł – kwotę, która może realnie uratować płynność finansową całej grupy.
Inny przypadek: sadownik sprzedał we wrześniu 2025 r. kilka transportów jabłek. Skup upadł w listopadzie. Rolnik dowiaduje się o możliwości złożenia wniosku do FOR dopiero w kwietniu 2026 – i tu pojawia się dobra wiadomość: nie musi czekać do przyszłego lutego. Może złożyć wniosek już w lipcu lub sierpniu 2026 r. w ramach nowego, dodatkowego naboru.
Skorzystaj z pomocy, zanim upłynie termin
Fundusz Ochrony Rolnictwa to realne pieniądze – ale tylko wtedy, wniosek złożony zostanie w terminie, z kompletem dokumentów i właściwie wykazaną pomocą de minimis. Kancelaria może wesprzeć Cię w każdym etapie: analizie dokumentów i faktur pod kątem kwalifikacji do rekompensaty, przygotowaniu wniosku i niezbędnych oświadczeń, weryfikacji, czy Twój poprzedni wniosek może skorzystać z wyższego limitu, kontakcie z KOWR i uzupełnieniu braków formalnych, a także reprezentacji w postępowaniu administracyjnym, o ile decyzja okaże się niekorzystna.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 29 kwietnia 2026 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
