W dzisiejszym artykule przeanalizujemy problematykę roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, która była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt: V KK 250/13 w wyroku z dnia 4 lutego 2014 r.
Metoda dziennego stawkowania odszkodowania
Sąd uchylił orzeczenie Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Kluczowym elementem uzasadnienia było stwierdzenie, że zastosowanie wobec wnioskodawcy metody dziennego stawkowania odszkodowania (500 zł za każdy dzień izolacji) może wypaczać zasady kompensacji krzywdy, ponieważ nie uwzględnia specyfiki cierpienia, które narasta wraz z upływem czasu trwania aresztu.
Warunki pobytu w jednostce penitencjarnej
Sąd Najwyższy podkreślił, że warunki pobytu w jednostce penitencjarnej – o ile nie odbiegały od obowiązujących standardów wynikających z Kodeksu karnego wykonawczego czy regulaminów – nie stanowią przesłanki do obniżenia zadośćuczynienia. W praktyce oznacza to, że brak przewinień, szykan czy zaniedbań po stronie administracji więziennej nie uzasadnia redukcji świadczenia. Nawet zgodność warunków z normami nie może bowiem umniejszać skali krzywdy psychicznej doznanej w wyniku niesłusznego pozbawienia wolności.
Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu orzeczenia: „Chociaż zastosowanie wadliwej metody obliczenia nie zawsze musi prowadzić do nieprawidłowego rezultatu, jednak sposób obliczenia zadośćuczynienia za niesłuszne pozbawienie wolności w oparciu o ‘stawkę dzienną’ z reguły rodzi poważne niebezpieczeństwo, że przyznana wnioskodawcy kwota nie odzwierciedli należycie wyrządzonej mu krzywdy, niezgodnie z art. 445 § 1 i 2 KC.” Takie podejście marginalizuje inne, niemierzalne czynniki wpływające na ciężar krzywdy, takie jak poczucie bezsilności, naruszenie dobrego imienia, presja społeczna czy utrata reputacji.
Sąd Najwyższy zaznaczył, że warunki pozbawienia wolności mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia jedynie wówczas, gdy odbiegają od obowiązujących norm – na przykład w przypadku stosowania przemocy, niewłaściwej opieki medycznej czy innych rażących uchybień.
Czynniki uzależniające wysokość zadośćuczynienia – wyznaczenie granicy
Orzeczenie to wyznacza wyraźną granicę pomiędzy mechanicznym ustalaniem kwoty zadośćuczynienia na podstawie liczby dni aresztu, a kompleksową oceną całości doznanej krzywdy z uwzględnieniem jakości warunków pobytu i skutków psychicznych, społecznych oraz zawodowych izolacji. Co w konsekwencji oznacza, że na kanwie tego orzeczenia, osoby które doznały krzywdy z powodu niesłusznego tymczasowego skazania będą mogły dochodzić znacznie wyższych kwot z uwagi na kompleksową ocenę doznanej krzywdy.
Stanowi ono istotny punkt w linii orzeczniczej kształtującej bardziej humanistyczne i zindywidualizowane podejście do rekompensaty za niesłuszne pozbawienie wolności, w którym znaczenie warunków odbywania kary pojawia się wyłącznie w razie ich nieprawidłowości, a nie jako element automatycznie obniżający wysokość należnej kompensacji.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 13 sierpnia 2025 r.
Autor / Redaktor cyklu:
