Od 21 maja 2026 r. przedsiębiorców uczestniczących w transgranicznym przemieszczaniu odpadów czekają istotne zmiany. Nowe rozporządzenie UE 2024/1157 zastępuje dotychczasowe przepisy z 2006 r. i wprowadza m.in. cyfryzację procedur, obowiązek korzystania z systemu DIWASS oraz większe znaczenie numeru EORI.
Dla firm oznacza to konieczność wcześniejszego uporządkowania danych, zezwoleń, klasyfikacji odpadów i dokumentacji transportowej. Brak przygotowania może skutkować nie tylko problemami z realizacją transportu, lecz także ryzykiem dotkliwych sankcji.
Jeśli Twoja firma wywozi odpady za granicę, przywozi je do Polski lub tylko pośredniczy w ich transporcie między krajami — od 21 maja 2026 r. będą obowiązywać ją nowe przepisy.
Skąd te zmiany?
Przez niemal 20 lat firmy zajmujące się transgranicznym transportem odpadów działały na podstawie rozporządzenia unijnego z 2006 roku, tj. rozporządzenia nr 1013/2006. W 2024 roku Unia Europejska zdecydowała, że dotychczasowe przepisy są przestarzałe i niewystarczające. Nowe rozporządzenie (UE) 2024/1157 weszło w życie 20 maja 2024 r., ale przedsiębiorcom dano czas na przygotowanie się do nowych obowiązków.
Koniec papierowych dokumentów — wszystko przechodzi do systemu elektronicznego
Dotychczas znaczna część dokumentacji mogła być prowadzona w formie papierowej. Od 21 maja 2026 r. zgłoszenia, zezwolenia i dokumenty towarzyszące transportowi mają być składane przez centralny system elektroniczny Komisji Europejskiej o nazwie DIWASS.
Co to jest DIWASS?
DIWASS to unijna platforma internetowa, przez którą firmy będą składać wnioski i dokumenty związane z transportem odpadów przez granicę. Polskie organy, w tym Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, będą obsługiwać zgłoszenia właśnie przez ten system.
Istotne jest, że podczas wypełniania dokumentu zgłoszenia system nie pozwoli na ręczne wpisywanie danych podmiotów uczestniczących w przemieszczaniu. Podmioty te będą wybierane z listy po uprzedniej rejestracji w DIWASS. Warto również podkreślić, że Główny Inspektorat Ochrony Środowiska będzie przyjmował dokumenty wyłącznie w języku polskim.
Korzystanie z DIWASS będzie obowiązkowe dla podmiotów uczestniczących w przemieszczaniu odpadów, działających jako:
- zgłaszający,
- osoba organizująca przemieszczanie,
- przewoźnik,
- odbiorca,
- wytwórca odpadów,
- instalacja gospodarowania odpadami.
Procedura PIC — zgoda przed transportem
PIC, czyli Prior Informed Consent, oznacza „zgodę po uprzednim poinformowaniu”. Jest to procedura, którą musi przejść firma chcąca przewieźć odpady do innego kraju. W praktyce oznacza to, że przed transportem trzeba poinformować organy w kraju wysyłki, kraju odbioru oraz krajach tranzytu i uzyskać od nich zgodę. Bez takiej zgody transport może zostać uznany za nielegalny.
Nowy identyfikator firmy — numer EORI
W nowym systemie każdy podmiot uczestniczący w transgranicznym przemieszczaniu odpadów będzie identyfikowany przede wszystkim przez numer EORI — ten sam, którego firmy używają w unijnych odprawach celnych.
Co to jest numer EORI?
EORI, czyli Economic Operators Registration and Identification, to unijny numer identyfikacyjny dla firm prowadzących obrót towarami z zagranicą. Nadaje go urząd celno-skarbowy. Jeśli firma nie ma numeru EORI, może nie być w stanie skutecznie złożyć zgłoszenia w systemie DIWASS.
Szersze uprawnienia GIOŚ od maja 2026 r.
Polski projekt ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów, oznaczony jako UC115, doprecyzowuje właściwość organów krajowych i utrzymuje kluczową rolę Głównego Inspektora Ochrony Środowiska jako organu właściwego w sprawach transgranicznego przemieszczania odpadów. Projekt formalizuje również współpracę GIOŚ z organami kontrolnymi, w tym z Policją.
Projekt przewiduje jednoinstancyjność postępowań prowadzonych przez GIOŚ w sprawach zobowiązania do odbioru i zagospodarowania odpadów — zarówno wtedy, gdy przemieszczenie nie zostało zrealizowane zgodnie z planem, jak i w przypadku przemieszczeń nielegalnych. Uzasadnieniem są krótkie terminy wynikające z rozporządzenia 2024/1157 dotyczące zwrotu, odzysku lub unieszkodliwienia odpadów oraz dotychczasowe doświadczenia, w których dwuinstancyjność wydłużała postępowania ponad terminy unijne.
Jak przygotować firmę do nowych zasad przewozu odpadów?
Poniżej przedstawiamy konkretne działania, które rekomendujemy każdej firmie działającej w obszarze transgranicznego przemieszczania odpadów.
1. Sprawdź, czy Twoja firma ma numer EORI
Bez aktualnego numeru EORI firma może nie być w stanie złożyć zgłoszenia w nowym systemie. Numer nadaje urząd celno-skarbowy, a wniosek można złożyć online przez platformę PUESC.
2. Zarejestruj się w systemie DIWASS i przeszkol pracowników
Osoby odpowiedzialne za dokumentację transportów odpadów muszą umieć obsługiwać nową platformę. Papierowe formularze przestają być akceptowane, dlatego warto wcześniej przygotować pracowników do pracy w systemie elektronicznym.
3. Zrób przegląd posiadanych zezwoleń
Sprawdź, czy zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów obejmują działalność zgodną z nowym rozporządzeniem UE 2024/1157. Szczególnie istotne są tzw. zezwolenia wstępne dla instalacji odzysku.
4. Zweryfikuj klasyfikację swoich odpadów
Nowe rozporządzenie zmienia niektóre kody odpadów, szczególnie w kategorii elektroniki i odpadów z aneksu VII. Błędna klasyfikacja to jeden z najczęstszych powodów uznania transportu za nielegalny.
5. Sprawdź formę i wysokość gwarancji finansowej
Rozporządzenie wymaga, aby każde zgłoszenie do procedury PIC było zabezpieczone odpowiednią gwarancją finansową. Warto więc zweryfikować nie tylko sam obowiązek jej ustanowienia, ale także jej formę, wysokość i aktualność.
Jakie kary grożą za naruszenie przepisów?
To obszar, który nowe przepisy zmieniają bardzo dotkliwie. Rozporządzenie (UE) 2024/1157 zobowiązuje wszystkie państwa członkowskie do ustanowienia sankcji za naruszenie jego przepisów. Sankcje te muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie mają również zapewnić, by nielegalne przemieszczanie odpadów było traktowane jak przestępstwo, zgodnie z dyrektywą 2008/99/WE.
Na poziomie krajowym projekt polskiej ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów przewiduje m.in. administracyjne kary pieniężne, kary za nielegalne przemieszczanie odpadów, możliwość cofnięcia zezwolenia oraz odpowiedzialność karną za nielegalne przemieszczanie odpadów.
Administracyjne kary pieniężne
Projekt przewiduje administracyjną karę pieniężną w wysokości od 20 000 zł do 100 000 zł za niewykonanie decyzji w sprawach odbioru lub zagospodarowania odpadów, w tym za niewykonanie wezwania GIOŚ do zwrotu lub zagospodarowania odpadów zgodnie z jego treścią.
Kary za nielegalne przemieszczanie odpadów
Projekt zakłada radykalne podniesienie dolnej granicy kar za nielegalne przemieszczanie odpadów. Według wcześniejszych wersji projektu kara miała wzrosnąć z 10 000 zł do 50 000 zł, przy czym najnowsze materiały wskazują, że w najpoważniejszych przypadkach kary mogą sięgać nawet miliona złotych.
Cofnięcie zezwolenia
Projekt przewiduje również możliwość cofnięcia zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów, jeżeli jego posiadacz narusza przepisy rozporządzenia 2024/1157 w zakresie objętym tym zezwoleniem albo działa niezgodnie z jego treścią.
Odpowiedzialność karna za nielegalne przemieszczanie odpadów
Rozporządzenie UE 2024/1157 nakazuje państwom członkowskim, by nielegalne przemieszczanie odpadów było traktowane jako przestępstwo, a nie wyłącznie jako naruszenie administracyjne. W praktyce naruszenia mogą więc wiązać się nie tylko z odpowiedzialnością administracyjną spółki, lecz także z ryzykiem odpowiedzialności osób odpowiedzialnych za organizację lub nadzór nad przemieszczaniem odpadów — zależnie od okoliczności sprawy i ostatecznego brzmienia przepisów krajowych.
Podsumowanie
Nowe przepisy dotyczące transgranicznego przemieszczania odpadów nie są wyłącznie techniczną zmianą sposobu składania dokumentów. W praktyce oznaczają dla przedsiębiorców konieczność dostosowania procedur wewnętrznych, sprawdzenia zezwoleń, weryfikacji klasyfikacji odpadów oraz przygotowania pracowników do obsługi systemu DIWASS.
Firmy, które przewożą odpady przez granicę, przywożą je do Polski albo uczestniczą w organizacji takiego transportu, powinny rozpocząć przygotowania z odpowiednim wyprzedzeniem. W szczególności warto już teraz sprawdzić numer EORI, przeanalizować posiadane zezwolenia, zweryfikować gwarancje finansowe i upewnić się, że dokumentacja odpowiada nowym wymaganiom.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna
Stan prawny na dzień 24 czerwca 2026 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
