Cyberprzestępczość jako wyzwanie dla współczesnego prawa karnego
Cyberprzestępczość stanowi jeden z najdynamiczniej rozwijających się obszarów współczesnego prawa karnego. Wraz z gwałtownym rozwojem technologii informacyjnych i komunikacyjnych obserwujemy równie szybkie tempo ewolucji przestępczości w sieci, co przekłada się na rosnące zagrożenie dla bezpieczeństwa osób fizycznych, instytucji publicznych oraz podmiotów gospodarczych na całym świecie.
We współczesnym społeczeństwie Internet stał się nie tylko podstawowym narzędziem komunikacji, lecz także nieodzownym elementem codziennego życia, pracy i edukacji. Wzrost uzależnienia od sieci globalnej pociągnął jednak za sobą proporcjonalny wzrost liczby i złożoności przestępstw popełnianych z jej wykorzystaniem.
Skala i przyczyny wzrostu cyberzagrożeń
W ostatnich latach odnotowuje się znaczne nasilenie liczby cyberataków, których motywy mogą mieć zarówno charakter finansowy, polityczny, jak i ideologiczny. Przyczyn tego zjawiska należy upatrywać m.in. w napiętej sytuacji geopolitycznej, dynamicznym rozwoju sztucznej inteligencji oraz coraz szerszej dostępności dużych mocy obliczeniowych – na przykład w ramach rozwiązań chmurowych. Według szacunków, już około 20% wszystkich przestępstw popełnianych w Polsce to czyny o charakterze cyberprzestępczym.
Postępująca cyfryzacja procesów gospodarczych sprawia, że przedsiębiorstwa stają się szczególnie narażone na działalność hakerów. Skutkiem takich działań może być nie tylko utrata danych czy paraliż infrastruktury IT, lecz także poważne szkody finansowe i wizerunkowe, które mogą zaważyć na dalszym funkcjonowaniu organizacji.
Skutki cyberataków dla przedsiębiorstw
Konsekwencje naruszeń cyberbezpieczeństwa mają charakter zarówno krótkoterminowy, jak i długofalowy. Według raportu Harvard Business Review, bezpośrednie skutki ataku obejmują przede wszystkim utratę danych i zakłócenie działalności operacyjnej, jednak skutki pośrednie mogą być jeszcze poważniejsze. Zaliczyć do nich należy utratę przewagi konkurencyjnej, obniżenie ratingu kredytowego, spadek wartości rynkowej przedsiębiorstwa oraz utratę zaufania klientów i kontrahentów. W szerszej perspektywie cyberataki mogą prowadzić do spowolnienia innowacyjności gospodarki oraz ograniczenia inwestycji w sektorze technologicznym.
Rodzaje ataków i metody działania cyberprzestępców
Zasadniczo wyróżnia się dwa główne sposoby przeprowadzania ataków na systemy informatyczne. Pierwszy to atak techniczny, dokonywany przy wykorzystaniu specjalistycznej wiedzy informatycznej i narzędzi programistycznych, które pozwalają na bezpośrednie przełamanie zabezpieczeń systemu. Drugi typ stanowi atak socjotechniczny, polegający na manipulacji człowiekiem i zdobyciu informacji o strukturze organizacyjnej, procedurach bezpieczeństwa czy zwyczajach pracowników w celu ich późniejszego wykorzystania do włamania. W praktyce obie te metody często występują łącznie, wzajemnie się uzupełniając.
Najczęściej spotykanymi formami ataków na przedsiębiorstwa to atak ransomware polegający na blokowaniu dostępu do danych w celu wymuszenia okupu lub atak DDoS (Distributed Denial of Service), który polega na przeciążeniu serwerów i unieruchomieniu usług.
Aspekty prawne cyberprzestępczości
Ataki hakerskie stanowią przestępstwa penalizowane w kodeksie karnym. Są to czyny ścigane z urzędu, co oznacza, że organy ścigania mają obowiązek wszczęcia postępowania po otrzymaniu zawiadomienia o ich popełnieniu. Przedsiębiorstwo, które padło ofiarą cyberataku, uzyskuje status pokrzywdzonego, co wiąże się z określonymi uprawnieniami procesowymi m.in. prawem do składania wniosków dowodowych, uczestnictwa w postępowaniu czy żądania naprawienia szkody.
Obowiązek zawiadomienia organów ścigania
Każdy atak hakerski powinien skutkować niezwłocznym złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Czynność ta ma istotne znaczenie procesowe i powinna zostać dokonana w prokuraturze lub na policji. W treści zawiadomienia należy przedstawić chronologię zdarzeń, opisać skutki incydentu oraz dołączyć wszelkie możliwe dowody elektroniczne, takie jak logi systemowe, ślady sieciowe czy raporty bezpieczeństwa.
Zaniechanie zgłoszenia ataku może mieć konsekwencje nie tylko praktyczne, ale i prawne – szczególnie w przypadku instytucji objętych ustawą o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (Dz.U. z 2018 r. poz. 1560) lub przepisami RODO. Brak reakcji na incydent może bowiem zostać uznany za naruszenie obowiązków prawnych i skutkować sankcjami administracyjnymi.
Obowiązki wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych
Z punktu widzenia przepisów RODO przedsiębiorstwo będące ofiarą cyberataku zobowiązane jest do wdrożenia procedury reagowania na incydenty bezpieczeństwa. W przypadku, gdy atak skutkuje naruszeniem ochrony danych osobowych, na administratorze danych spoczywa obowiązek zgłoszenia naruszenia do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w terminie 72 godzin oraz powiadomienia osób, których dane dotyczą.
Znaczenie właściwej reakcji i należytej staranności
Z punktu widzenia prawa karnego atak hakerski kwalifikuje się jako czyn zabroniony przeciwko ochronie informacji. Przedsiębiorstwo, które padło jego ofiarą, ma nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek zawiadomić organy ścigania o jego popełnieniu. Właściwa i szybka reakcja obejmująca zabezpieczenie dowodów, analizę zdarzenia oraz powiadomienie odpowiednich instytucji stanowi przejaw należytej staranności w zakresie ochrony informacji i danych osobowych.
Spełnienie tych obowiązków ma kluczowe znaczenie zarówno z perspektywy odpowiedzialności prawnej, jak i reputacyjnej przedsiębiorstwa. Odpowiedzialne zarządzanie incydentami cyberbezpieczeństwa wpisuje się bowiem w szerszy kontekst kultury zgodności (compliance) oraz budowania zaufania w relacjach biznesowych.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie jest to porada prawna.
Stan prawny na dzień 05 listopada 2025 r.
Autor:
Redaktor cyklu:
