W dzisiejszym artykule z cyklu pt. „Wtorkowe Poranki dla Budowlanki” omawiamy najnowszą uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2026 r., sygn. akt I OPS 4/25 w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego postępowań o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie tzw. dekretu warszawskiego. Choć rozstrzygnięcie to nie ma charakteru przełomowego, stanowi istotne potwierdzenie ugruntowanej linii orzeczniczej, w szczególności zaprezentowanej wcześniej w uchwale NSA z dnia 24 czerwca 2024 r., sygn. akt I OPS 1/23.
Teza uchwały
NSA ponownie przesądził, że nabywcy roszczeń wynikających z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.
Oznacza to, że sam fakt nabycia roszczenia dekretowego (np. w drodze umowy cesji) nie daje uprawnienia do udziału w postępowaniu administracyjnym jako strona.
Uchwała wpisuje się w kierunek wykładni przyjęty już wcześniej przez NSA, z której wynika, że status strony w postępowaniu dekretowym nie wynika z obrotu cywilnoprawnego, postępowanie dekretowe ma charakter szczególny i nie podlega prostemu „przeniesieniu” mechanizmów prawa cywilnego, a nabycie roszczenia nie oznacza wejścia w sytuację prawną podmiotu uprawnionego na gruncie prawa administracyjnego.
Istota rozstrzygnięcia
Kluczowe zagadnienie sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie, czy nabywca roszczenia dekretowego może być uznany za stronę postępowania administracyjnego w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. NSA konsekwentnie przyjął, że status strony wynika wyłącznie z interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., interes ten musi mieć źródło w normie prawa administracyjnego. Jak wskazano w uzasadnieniu: „Katalog podmiotów legitymowanych materialnie, na gruncie regulacji dekretowych, nie został rozszerzony przez samego prawodawcę ani – tym bardziej – nie może zostać poszerzony w drodze wykładni przez podmioty stosujące prawo. Ani w dekrecie warszawskim, ani w żadnym innym akcie normatywnym nie zawarto regulacji, które przyznawałyby nabywcy praw określonych w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu przymiot strony w postępowaniu zmierzającym do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.”
Co więcej, Sąd podkreślił, że art. 28 k.p.a. powinien w tym postępowania określić krąg stron postępowania na podstawie przepisów prawa administracyjnego i nie może być on modyfikowany przez umowy cywilnoprawne, a więc umowa przelewu praw takiego interesu nie tworzy. Interes prawny musi być także indywidualny, konkretny, realny, aktualny oraz bezpośredni. Co ważne, NSA zwrócił uwagę, że dopuszczenie nabywców roszczeń jako stron prowadziłoby do: rozszerzenia kręgu uczestników postępowań, komplikacji spraw dekretowych i kolejnego wydłużenia i destabilizacji postępowań.
Podsumowanie
Najnowsza uchwała NSA nie zmienia dotychczasowego kierunku wykładni, lecz go potwierdza i porządkuje. W sposób jednoznaczny wskazuje, że nabywcy roszczeń dekretowych nie są stronami postępowań o ustanowienie użytkowania wieczystego.
Dla praktyki oznacza to większą stabilność postępowań, ale także konieczność bardziej świadomego podejścia do obrotu roszczeniami i oceny ryzyk inwestycyjnych.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Stan prawny na dzień 23 marca 2026 r.
Autor / Redaktor cyklu:
